‘Jezus’, een bijzondere kerel, net als Fik Meijer

IMG_1940Het is voor een historicus natuurlijk heerlijk om een reconstructie te maken van gebeurtenissen uit de oudheid. Fik Meijer is iemand die op dat gebied een reputatie heeft. Hij schreef boeken over gladiatoren, over de scheepvaart van de Middellandse Zee, over Romeinse keizers en na een boek over de apostel Paulus is er nu een boek verschenen dat de historie rondom Jezus probeert te reconstrueren.

Een verdienstelijke poging, dat moet gezegd. Het is eigenlijk een boek over Jezus en de Joodse geschiedschrijver Flavius Josephus, over wie de helft van het boek gaat. Josephus’ boek is een van de bronnen buiten de bijbel waar over de verlosser van het christendom wordt gesproken. En heel wat grootheden uit de evangelieen komen ook langs bij de eerste eeuwse geschiedschrijver. Herodes bijvoorbeeld en Pilatus niet te vergeten.

Er staat waardevolle informatie in voor mensen die weinig weten van de omgeving van Jezus. Ook probeert Meijer Jezus enigszins terug te brengen binnen het Jodendom, waar hij uiteindelijk zijn verhaal aan richtte. Hij laat zien dat Jezus niet de eerste Galileeer was die als Messiaspretendent naar Jerusalem afreisde. En hij was zeker ook niet de enige Jood die door de Romeinen gekruisigd werd. Degenen die zich de evangelieparodie Life of Brian van Monty Python herinnert, zien vast nog wel de scene voor zich waarbij enige tientallen gekruisigden buiten de muren van Jerusalem samen begonnen te zingen: Always look at the bright side of life. En gekruisigden hingen inderdaad soms met tientallen tegelijk naast elkaar.

Meijer geeft in zijn boek weer veel bruikbare informatie en dient wederom geprezen te worden voor zijn werk. Maar zijn boek mist relevante informatie. Hij heeft namelijk nauwelijks joodse bronnen geraadpleegd. Waardoor we niets horen over de interne Joodse kwesties van die tijd. Zo vernemen we niets over mogelijke leraren van Jezus; mannen als Hillel en Sjammai. Jezus wordt voorgesteld als ongeschoold, maar dat is maar de vraag. Joodse schrijvers als Pinchas Lapide laat zien dat er erg veel leerhuizen waren in de tijd van Jezus, en dat de bevolking die frequenteerde.

Dat Jezus zo gemakkelijk citeert uit het oude testament (de Tenach) komt daarvandaan.

Meijer stelt de christelijke messias voor als een eenvoudige timmermanszoon, maar timmerman was een nobel beroep in die tijd. Bovendien zijn er volgens de joodse traditie heel wat timmermannen die goede schriftgeleerden waren. Dat was niet zo gek want in de Joodse wereld van die dagen was het de bedoeling dat je zowel een beroep uitoefende als kennis nam van de godsdienstige geschriften. Jezus was niet een eenvoudige man, hij was de zoon van een gerespecteerd man en bezoeker van leerhuizen en doorkneed in de joodse teksten.

Dit alles is wel te vinden in inmiddels wat oudere boeken van Pinchas Lapide, Schalom ben Chorin en David Flusser. Joodse schrijvers die zich vanuit de Joodse traditie hebben verdiept in Jezus, die immers een Jood was. En die daardoor weten dat je eigenlijk geen leraar of rabbi kon worden wanneer je geen vrouw en kinderen had. Dus de kans dat Jezus gehuwd was en kinderen had, is net zo groot als het beschreven gegeven dat hij broers en zussen had. Meijer mist deze informatie.

We zijn er nog niet. Wie Meijer’s interpretatie leest van het proces dat tot de kruisdood leidt ziet dat hij zich een aantal dingen daaruit niet kan voorstellen, omdat ze onlogisch zijn of historisch niet correct. Zo zou Pilatus de Joodse bevolking nooit een keuze hebben kunnen laten maken tussen Jezus en Barabas. Pilatus was daar teveel Romein voor. Hij zou gewoon besloten hebben.

Wie de Joodse historici tot zich mocht nemen, komt tot een andere conclusie. Het kan namelijk heel goed. Er was bijvoorbeeld een goede relatie tussen de Romeinen en de Sadduceeen en een deel van de Farizeeen. Zij probeerden de rust te bewaren in Jerusalem en de goede relaties met de Romeinen waren daarbij belangrijk. En zij leverden de Galileeer over aan de Romeinen na een snel proces in de Sanhedrin sfeer. Het Sanhedrin sprak oordelen uit over religieuze kwesties.

Het is jammer dat een verder goed leesbaar en interessant historisch werk, zoals dit van Fik Meijer dat soort informatie mist. Als fan van Meijer heeft me dat enigszins teleurgesteld. Wel boeiend zijn de beschrijvingen van de verschillende Galileeers die naar Jerusalem optrokken om de strijd aan te binden met de Romeinse gezaghebbers en hun Joodse handlangers. Die waren overigens gewend aan de aan hun kleren herkenbare oproerstokers uit het noordelijk deel van Palestina.

Wat ook boeiend is, is de informatie over de evangelisten. Al eeuwen zijn er verwoede discussies over de datering van de bijbelboeken en over de manier waarop ze tot stand zijn gekomen. Meijer legt bijzonder goed uit dat de evangelisten waarschijnlijk gebruik hebben gemaakt van een bron die ons niet meer ter beschikking staat. De jaartallen die hij hanteert om Lucas, Mattheus, Marcus en Johannes te dateren zijn echter nog steeds een bron van discussie. De details van die discussie liggen diep verborgen in de Joods-christelijke theologie.

Opnieuw een poging om de historische Jezus in kaart te brengen dus. En helaas, ook weer een die waarschijnlijk de geschiedenis geweld aan doet. Niettemin een lezenswaardig boek voor iedereen die kennis wil maken met de verlosser van het christendom zonder de zalvende toon die men gewend is als het om deze man gaat. Want dat het een bijzondere kerel was, dat laat ook Meijer zien.

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s