Wislawa Szymborska vouwt het universum open

szGisteren bereikte mij het bericht dat dichteres en Nobelprijswinnares Wislawa Szymborska overleden is. En daar gaat iets fantastisch mee verloren. Enige jaren geleden schreef ik een kort artikeltje over haar werk. Als een hommage aan deze schitterende vrouw publiceer ik het artikel nog een keer. Als u de kans krijgt, koop dat haar boek ‘Einde en begin’, en lees elke dag een gedicht uit dat boek. Desnoods op de WC.  

De Poolse dichteres Wislawa Szymborska schrijft mooie dingen. Luister maar naar dit fragment uit ‘Seance’.

‘In de vingers van het toeval wordt

de ruimte uit- en opgerold.

Hij krimpt, dijt uit.

Net nog een tafelkleed

nu nog maar een zakdoek.’

Zo mooi, dit. Het universum laat zich in één keer begrijpen. Het wordt vergeleken met een tafelkleed en een zakdoek. Maar ook mogen we ons verheugen in personificatie: de vingers van het toeval. Toeval als persoon. Hij vouwt het universum, rolt het op, rolt het uit.

Het is prachtig bedacht. Szymborska stelt het toeval elders in het gedicht voor als een wezen met een mouw, met vingers en met handen. Hij draagt een wijde mantel en kan ons diep in de ogen kijken.

Zo verhelderend en spiritueel kan poëzie zijn. Doordat je de vrijheid hebt van metaforen, personificatie en een beetje kan goochelen met de zintuigen, kan je de dingen beter doen begrijpen.

Er lijkt een meneer aan het werk, maar het is geen meneer, het is toeval en dat toeval rommelt wat met het universum maar rommelt toch ook weer ordelijk. De schitterende vergelijking met tafelkleed en zakdoek vat een paar miljard jaar geschiedenis samen.

Het is typisch Szymborska. De complexiteit in een paar doorzichtige zinnen schetsen, dat is haar kracht. Heel mooi in dit verband is haar gedicht ‘Niets cadeau’. In dat gedicht geeft ze ruimte aan de gedachte dat we alles bij onze dood moeten teruggeven. ‘Het is nu eenmaal zo geregeld dat het hart terug moet en de lever terug moet en elke vinger afzonderlijk. (…) Sommigen zijn verplicht om hun vleugels af te betalen. Anderen moeten of ze willen of niet hun blaadjes afrekenen.’

Het grote thema ‘dood’ wordt hier op briljante wijze klein gemaakt en voor iedereen toegankelijk. ‘De lijst is uitputtend en het ziet ernaar uit dat we niets zullen overhouden.’ vat ze samen, voordat ze de ziel even aanstipt. Gaan we alles kwijtraken, volgens Szymborska? Nee, de ziel ‘is het enige dat niet op de lijst staat’.

Wie nu denkt dat ze traditioneel christelijk is, moet even doorlezen in ‘Einde en begin’. Een ziel, stelt ze, heb je nu en dan. ‘Niemand heeft haar voor altijd’. Deze ingewikkelde opvattingen licht ze uitgebreid toe in dat gedicht. Maar om er kennis van te nemen, moet je het lezen. Ik ga het niet verklappen.

(W. Szymborska, ‘Einde en begin’, Verzamelde gedichten, Uitgeverij Meulenhoff, € 19,50)

Advertenties

Een gedachte over “Wislawa Szymborska vouwt het universum open

  1. Pingback: Tweets over management, zogenaamd integere journalisten en alles wat voorbij komt - Jonge Bazen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s