Nog eens Heere Heeresma: In den beginne schiep…

Heere Heeresma, de schrijver die deze week stierf, was vooral ‘underground’. Een woord dat in de sixties verwees naar experimentele bands en schrijvers. Zijn boeken uit de late jaren zestig en begin jaren zeventig behoren tot de allerbeste kronieken van die tijd. Niet in de laatste plaats omdat de schrijver door zijn visie een zekere afstand behield. Hij beschreef een wereld waarin de bijlmerflats net verrezen waren, het begin van de echte welvaart, een wereld die snel werd opgeslokt door de tijdsverschijnselen uit het laatste kwart van de eeuw.

Ze verweten hem destijds wel eens dat hij humor vervlocht in verhalen over treurige mensen. Met leed mocht je niet spotten. Dat deed Heeresma wel. Zijn ‘Zwaarmoedige verhalen voor bij de centrale verwarming’ schetsen een tijd die verdwenen is, en toch ook nog herkenbaar is. En ronduit
hip, ook in stijl en constructie, zijn boeken als ‘Hip hip voor de antikrist’ en ‘De vis. En dan hebben we het nog niet gehad over zijn bekende werk. ‘Han de Wit gaat in ontwikkelingshulp’ en ‘Een dagje naar het strand’.

Heeresma hield niet van truttigheid. Hij zei ooit tegen mij dat hij aan de vaas met bloemen van ‘de kastelein’ kon zien hoe diens huwelijk was. Hij was een man die als een poortwachter naar de wereld keek. Hij zag en beschreef. Hij moraliseerde door te laten zien. Tonen door te vertellen,
dat deed Heeresma.

 

In de eerste helft van de jaren tachtig interviewde ik hem over zijn levensvisie in Moviola. Van
dit blad verschenen twee edities. Gied Jaspers en Theo van Gogh waren er ook bij betrokken en er was een relatie met Van Gogh’s film ‘Een dagje naar het strand’ naar het boek van Heeresma. Ik interviewde Heeresma vanuit een leerlingenrol.

Het respect voor leraren is in Nederland een beetje verdwenen. In andere culturen staat de leraar in hoog aanzien. Zo kijk ik ook naar deze schrijver. Hij was leraar in een periode van mijn leven dat de bijbel een belangrijke plaats innam. Ik was niet met de bijbel opgevoed, ik ging er
mee in zee uit vrije keuze. In mijn vriendenkring was niet iedereen daarvan gecharmeerd. Sommigen spraken over geloofswaanzin. Zelf waren ze uiteraard heel normaal.

Geloven was –net als tegenwoordig-  niet populair. Heeresma schreef me daar prachtige brieven over. Hij had messcherpe analyses over mensen die niets met geloof hadden. Als het om religie gaat voelen de niet-religieuzen zich net zo verheven boven de religieuzen als omgekeerd. Met die pedantie had de schrijver niets.

Maar nog eens: hij was vooral underground. De foto’s van toen laten dit nog wel zien, en zijn verhalen zeker. Hij had lak aan oordelen uit zijn omgeving, en was nooit te beroerd om eens een flinke discussie aan te gaan. Hij had een hekel aan onechte mensen, aan ‘plastic people’, en aan
salonsocialisten, mensen ‘die wilden zijn als stromende rivieren maar wel met behoud van wedde.’

Ik liet de bijbel los. Daarmee stierf onze relatie van 15 jaar. Er was een stil afscheid. De brieven hielden op, maar hij bleef voor mij belangrijk. De manier waarop hij naar de wereld keek, onze cultuur van –zoals Heeresma dat zei-  ‘ontdek je plekje’, daarover heb ik via hem iets meegekregen dat ik nooit ben kwijtgeraakt.

Van allen was Heere Heeresma mijn grootste leraar. Hij heeft me geleerd om de stromingen en hypes en de ons omringende zaken te relativeren. Om kritisch naar mensen te blijven kijken, ook als ze zichzelf als halfrechtvaardigen presenteren. Hij is ook een van de mensen die me heeft geleerd om kritisch naar mezelf te kijken.

‘Het heeft allemaal niet zoveel allure. Het is niet veel, maar ook weer niet helemaal niets’ placht hij te zeggen. Dat is een mooie manier van kijken. En in deze tijd, van verheerlijking van gevoel en emotie, zelf een erg mooie. Jammer dat hij dood is. Er gaat een wereld mee verloren, en een groot verbaal talent bovendien.

Want Heeresma is een man van het woord.

 

Advertenties

2 gedachtes over “Nog eens Heere Heeresma: In den beginne schiep…

  1. Een prima stuk! Ik reageer er nu pas op, omdat ik je iets wil vragen. Anton de Goede en ik zijn bezig met een publicatie bij Heeresma’s eerste sterfdag. Wij vragen mensen om een herinnering of een anekdote van maximaal 500 woorden. We zijn nog in het stadium van vragen. Wil je meedoen?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s