Was Egypte wel zo beschaafd?

Over Egypte wordt altijd wat mysterieus gedaan. Dat heeft te maken met de pyramides en het wonderlijke schrift dat zich alleen door de kenner laat ontcijferen. Maar wie de moeite neemt om wat meer over de Egyptische samenleving te lezen, zal ontdekken dat het een wereld was waarin koningen als halfgoden werden vereerd, en dat het volk op die manier stevig onder de duim werd gehouden.

Boeren hadden het slecht in het land van de Nijl. Ze moesten enorme belastingen betalen en werden van tijd tot tijd flink afgeranseld door overheidsdienaren. De teksten die zijn overgeleverd over boeren laten bovendien zien dat het werk hard was en dat ziekte alom heerste in de overstroomde uiterwaarden van de Nijl.

Egypte had overduidelijk erg lang een hard regime dat een paar millennia in tact bleef. Wat wij prijzen van dit soort grote beschavingen, zijn de kunstschatten en de beschavingsresten die we vinden. We zijn onder de indruk van het feit dat mensen een aantal 1000 jaar geleden al zo veel konden.

Maar dat er veel menselijk leed gemoeid ging met de totstandkoming van dergelijke beschavingen, dat dreigen we wel eens te vergeten. De Egyptische leiders waren despoten. Farao’s waren geen lieverdjes en je werd maar zo aan de krokodillen gevoerd. En er werd flink oorlog gevoerd.

Uit die oorlogen kwamen grote aantallen krijgsgevangen mee naar Egypte. Hun bestaan zou daar ellendig worden. Ze werden als slaaf verkocht aan gefortuneerde dames en heren. Slaven moesten hard werken en werden nauwelijks als mensen gezien. Herodotus nam ze niet op in een boek waarin hij de zeven klassen van Egypte beschrijft.

Als slaaf was je het bezit van je heer. Stierf er iemand, dan erfde zijn nageslacht de slaven. Het is moeilijk om je voor te stellen wat het met je doet als je iemands bezit bent. Je hebt niets te willen, je moet gewoon werken en alles doen wat gevraagd wordt. Je bent volkomen overgeleverd aan de grillen van je heer.

Tegen dit decor moet je het aloude Bijbelverhaal over de bevrijding van Israel zien. Egypte was voor het geslacht van Abraham, Izaäk en Jakob een dictator van de ergste soort. Dat geslacht bestond uit nomaden die uit de omgeving van Babylon en Ur kwamen, een beetje hadden rondgetrokken door het Midden Oosten en de lange weg van het tegenwoordige Irak naar het tegenwoordige Israel te voet hadden afgelegd.

Wie Genesis leest in het 21e eeuwse Nederland zal niet snel bedenken dat hier hij met een nomadenkroniek te maken heeft. Omdat wij aan de andere kant staan van 20 eeuwen christendom, zijn wij de Bijbelverhalen gaan associëren met allerlei ongein. En dat is jammer.

Genesis is een reeks verhalen over de grote mannen van één bepaalde stam, die de pretentie uitspreekt Gods uitverkoren volk te zijn. Die grote mannen zijn de Obama’s van hun stam. In een wereld waarin Egyptenaren, Perzen en Babyloniërs hun omgeving domineerden, trokken zij door de woestijnen, over de gebergten en langs de kusten van het Midden Oosten.

Zij vielen door eigen toedoen in de handen van de Egyptische farao. Er was geen tekort aan slavenmarkten in die dagen en er was veel verkeer van en naar Egypte om slaven te verhandelen. Jozef, de zoon van Jakob, was door zijn broers uit jaloezie verkocht aan passerende slavenhandelaren.

De relatie tussen broers in Genesis was sowieso niet al best. Eén van de zonen van Adam en Eva sloeg zijn broer dood, Esau en Jakob zaten elkaar ook al op de nek en de broers van Jozef vonden hem maar een pedant ventje. Toen hij een paar dromen kreeg, waaruit bleek dat hij hun meerdere was, was voor hen de maat vol. Zij beraamden een moord, maar Ruben, één van de broers, wist die te voorkomen.

Jozef werd verkocht en kwam via via terecht aan het hof van de farao. Hij werkt zich daar op tot een zeer belangrijk man. Jakob hoort na verloop van tijd van Jozef en dat ontroert hem diep, want zijn zoons hebben hem verteld dat hij dood is. Het lekkere stel moet hun actie opbiechten, en uiteindelijk ontmoetten zij hun broer weer in Egypte.

Zo komt het volk dat later Israel gaat bewonen in Egypte terecht, en een paar generaties later is het tot de status van slavernij vervallen. Het leven is miserabel voor ze, en dan komt Mozes bij de farao om de bevrijding af te dwingen. God helpt ze, stuurt de ene na de andere ramp over Egypte en het volk van Israel gaat een zware periode tegemoet.

Die bevrijding van de farao is tot op de dag vandaag een symbool geweest voor het Joodse volk. Hoe groot het juk ook is (en in Egypte was dat groot), er komt altijd een dag waarop het afgelopen zal zijn.

Met betrekking tot Egypte nog dit. Naast wreedheden kennen dit soort regimes ook iets positiefs: de ontwikkeling van beschaving. Dat wij dit alles nu nog weten, zou wel eens te maken kunnen hebben met het feit dat de schrijver van Genesis is opgeleid in Egypte. Het vak van schrijver was een belangrijk vak in die dagen. Schrijvers waren rijke mensen in die dagen, en zeer geliefd bij hoger geplaatsten.

Zo heeft het Joodse volk uiteindelijk toch ook nog iets gehad aan zijn dagen in het land van de pyramides. Nomadenstammen kennen sterke mondelinge tradities, die het verhaal van de voorvaderen vrij gedetailleerd en steeds op dezelfde manier doorvertellen. Dat het werd vastgelegd in wat nu het Oude Testament heet, lijkt op een invloed van buiten het nomandenvolk dat later Joods ging heten.

Tot op de dag van vandaag kent het Joodse volk de mondelinge overlevering. Ook die is overigens vastgelegd. In de Talmoed. Boeiend dat op die manier een typische stijlvorm van nomaden bewaard is gebleven.

Advertenties

Een gedachte over “Was Egypte wel zo beschaafd?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s