Swaab schrijft prachtig boek over hersenen, maar…

Deze week  kocht ik het boek van Dick Swaab: ‘Wij zijn ons brein’. Zeer boeiend boek. Als je iets wilt leren over het functioneren van de hersenen, dan moet je dit boek toch wel in je bezit zien te krijgen. En zeg nou niet, dat hersenonderzoek te complex is of te ver van je bed, want het boek van Swaab raakt aan alle gebieden van het leven.Als je kinderen hebt, en zeker als je pubers hebt, biedt het boek veel modern-wetenschappelijke inzichten, die je opvoeding wel eens flink zouden kunnen veranderen. Swaab verstaat de kunst om in normaal Nederlands complexe thema’s te behandelen. Zijn status is intussen onomstreden. Hij is een vermaard hersenonderzoeker geworden.

Je kunt spreken over een levenswerk, over de bijbel van Swaab. Want hij bespreekt ook de vraag of er meer is tussen hemel en aarde. Het is altijd boeiend om te zien wat hersenwetenschappers vinden van leven na de dood, de ziel en de vrije wil. Swaab behoort tot de mensen die er niet in geloven.

We zijn ons brein, volgens hem. De zogenaamde ziel is de optelsom van hersenprocessen. Het brein is een soort onbewuste processor die ons regeert en stuurt. De vrije wil bestaat niet echt. We maken keuzes, maar hoe vrij zijn die keuzes? Bijna dood ervaringen zijn op te wekken. En als ons brein sterft, is het met ons ook afgelopen.

Dit mag iemand geloven. Geen probleem mee. Maar ik wil hier wel een kanttekening plaatsen. Swaab is een man met wetenschappelijke status, en dan hebben mensen de neiging om ook de beliefs van iemand als ‘wetenschappelijk aangetoond’ te zien. Dit is echter een vergissing.

Swaab zegt in zijn boek dat hij nog nooit iemand overtuigende uitspraken heeft horen plaatsen tegenover het idee dat de ziel een product is van het brein, en dat die ziel sterft als de mens sterft. Dit is wetenschappelijk niet te bewijzen. Je kunt het aannemelijk maken, maar daarmee heb je het nog niet bewezen.

Het is nu eenmaal niet te doorgronden of er een ‘andere wereld’ is, die de hardware van onze geest (het brein) aanstuurt. Zelf heb ik, eerlijkheidshalve, veel ervaringen die (althans voor mij) bewijzen dat er een andere wereld is. Een meetbaar bewijs is moeilijk te geven.

Maar ik had meer dan eens voorspellende dromen, en ook lieten pas overledenen op een merkwaardige manier van zich horen. Na de dood van mijn vader hadden zowel mijn zus, mijn moeder als ik zelf te maken met een vogel die tegen het raam aan vloog. Het zijn dingen waar ik niet graag over praat, omdat mensen er snel uit concluderen dat je bijgelovig en niet helemaal goed bij je hoofd zou zijn.

Als je er niet in gelooft, vind je er natuurlijk andere verklaringen voor. Heel wat vooronderstellingen zijn te ‘bewijzen’: het idee dat er een god is, maar ook het idee dat er geen god is. Maar ik vind de ervaringen die ik heb meegemaakt iets te veel toeval. Ik ben door een reeks van die ervaringen op het idee gekomen dat er een andere wereld is, waar je contact mee kan krijgen.

Daarbij speelt het brein een grote rol. Zoals de mens een auto bestuurt, of de computer pas aangaat als je hem als mens aanzet, zo gaan de hersenen pas werken als de geest ‘achter het stuur’ gaat zitten. Dat die hersenen ook zelf een werking hebben, zoals uit het boek van Swaab blijkt, ontken ik niet. En dat het boeiend is om die werking van de hersenen goed te doorgronden, ook dat omarm ik.

Nog eens: ik heb geen hard wetenschappelijk bewijs, net als Swaab overigens, wanneer het gaat om het al dan niet bestaan van een andere wereld, maar ik plaats vanuit mijn ‘belief’ wel kanttekeningen bij het wereldbeeld van Swaab, en al zou ik het willen: ik onderschrijf zijn idee dat de hersenen onze geest of ziel produceren niet. Het is onze geest die gebruik maakt van het lichaam met zijn hersenen.

Mensen zijn in mijn beleving geen willoze prooi van je hersenen. Het voorbeeld van verliefdheid uit het boek van Swaab is mooi. Wie verliefd is, maakt eigenlijk nauwelijks een keuze. Het overkomt hem gewoon. Ook dit durf ik wel tegen te spreken. Ik ken veel mensen die het gevoel van verliefdheid kunnen regelen. Maar maak je de keuze, zet je de sluizen open, dan gaan je hersenen lekker hun gang en trakteert je op allerlei zalige hersenstofjes.

Ik vind ‘Wij zijn ons brein’ een prachtig boek, zelfs al ben ik het niet eens met Swaab’s wereldbeeld, dat wel onderbouwd wordt met wetenschappelijke gegevens, maar op zichzelf niet wetenschappelijk aantoonbaar is. Ik heb daarin het vermaarde advies van Stephen J. Gould altijd schitterend gevonden: wetenschap en spritualiteit zijn twee afzonderlijke eenheden, die maar beter geen uitspraken over elkaar kunnen doen.

Aan de andere kant is de discussie te boeiend om hem stop te zetten. Het ‘materialistische kamp’ versus het ‘spirituele kamp’ brengt ons sowieso verder. Wetenschap profiteert van de vragen vanuit het spirituele kamp en omgekeerd. Dat Swaab een man als Pim van Lommel bekritiseert, ligt voor de hand.

Van Lommel zegt wetenschappelijke bewijzen te hebben voor het bestaan van een leven na de dood. Dat ontmantelt Swaab en je leest de irritatie in zijn woorden als hij het over dit onderwerp heeft. Van Lommels bewijsvoering is niet helemaal sluitend, en Swaab laat zien dat hij bepaalde dingen niet helemaal goed doet.

Maar het bewijst niet meer dan dat van Lommel onhandig argumenteert: het wetenschappelijk bewijs dat de ziel niet bestaat, of alleen maar een product van onze hersenen zou zijn, is nog steeds niet geleverd. Het is een geloof als alle anderen, en je moet je in alle redelijkheid afvragen of we er als mensen ooit achter zullen komen hoe het echt zit.

Niettemin: het boek van Swaab is een must. Je bent weer heerlijk op de hoogte van het recente hersenonderzoek.

Advertenties

27 gedachtes over “Swaab schrijft prachtig boek over hersenen, maar…

  1. Ik heb het boek van Pim van Lommel gelezen, Bert, het is de moeite waard, zeker met jouw ervaring van dit boek van Swaab! Boeiend onderwerp!
    Morgen begin ik met een workshop van in totaal 4 dagen over de persoonlijkheid en dan vanuit zowel de westerse wetenschappelijke kijk samengevoegd met de oosterse kijk (A.H. Almaas).
    Ik ben erg benieuwd.
    liefs van Trees

  2. Van Lommel wordt behoorlijk aangepakt door Swaab. Hij vindt dat Van Lommel mag geloven wat hij gelooft, maar hij ergert zich geweldig aan de onwetenschappelijkheid van van Lommel. Niet omdat hij zo nodig wetenschappelijk moet zijn, maar omdat hij zegt dat hij wetenschappelijk handelt.
    Ik vind dat allemaal niet zo belangrijk. Ook wetenschappelijke methodes zijn over 100 jaar weer anders, en de kennis in die wereld schrijdt voort, dus over 50 jaar is Swaab niet meer actueel, maar ik ben het met Swaab eens dat je niet moet doen als je zo wetenschappelijk bent terwijl je het niet bent.
    Van Lommel doet een mooie poging, maar dan moet je wel trouw zijn aan de methodes die je beweert te gebruiken.
    En waarom zou Van Lommel willen bewijzen dat bijvoorbeeld bijna dood ervaringen een andere wereld bewijzen?
    Waarom moet er sowieso steeds van alles bewezen worden dat in de sfeer van geloof ligt?

    • Beste Egobert, wetenschap is afspraak. Als je Van Lommel van onwetenschappelijkheid bekritiseert, kun je dat met het zelfde gemak van Swaab zeggen. Zodra hij gaat interpreteren is hij nl. geen wetenschapper meer. Dan zou hij ook niet voor zo’n twijfelachtige titel van zijn boek hebben gekozen. Het is hoogstens een filosofische titel uit de materialistisch-reductionistische school. Dan zou zijn boek moeten heten: “wij en het brein” of de “werking van het brein”. Tsja, dat klinkt al minder sensationeel maar wel objectiever, moet zijn uitgever gedacht hebben, maar dan rollen er tevens minder euro’s.
      Als ik mij niet aan die wetenschappelijke afspraak van de objectieve setting van bewijsbaarheid en herhaalbaarheid houd (wat iets kan zeggen over een verschijnsel dat zich helemaal niets daarvan hoeft aan te trekken en daarmee het tekort bewijst van de wetenschappelijke setting, die nl. de werkelijkheid naar deze setting dwingt) maar een subjectieve ervaring heb die voor mij iets bewijst dan doet dat er voor mij niets aan die ervaring af. Ik hoef die helemaal niet te interpreteren als een epifenomeen.
      Wetenschap heeft een kaalslag veroorzaakt door alleen de objectieve kant van het bestaan als realiteit te willen accepteren en vergeet de subjectieve zijde daarvan, sterker nog negeert, ontkent die volledig. Beide zijn een realiteit. Pas écht gevaarlijk wordt het als lieden als Swaab hun waarnemingen gaan interpreteren richting de grootst mogelijke levensvragen: er is alleen een fysiek stoffelijke wereld en onze subjectieve ervaringen zijn te vergelijken met de werking van bijvoorbeeld onze spijsvertering. Dan krijg je een titel zoals we zijn ons brein. Swaab is een aanhanger van het reductionistisch materialistisch wereldbeeld.

  3. Bert Overbeek schrijft:
    “hebben mensen de neiging om ook de beliefs van iemand als ‘wetenschappelijk aangetoond’ te zien. Dit is echter een vergissing.”

    Bert Overbeek suggereert hiermee dat Schwaab dit doet.
    Dat is een vergissing.

  4. Je column over Dick Swaab met veel interesse gelezen. Mijn boek ”Leven zonder angst voor de dood” ( Ten Have 2008) is uitverkocht. Ik ga het heruitgeven onder een andere titel, want deze wilde Ten Have erop. Ik niet. Ik zou het nu noemen: De Dood verlicht. Er staat echter een stellingname in die tussen die van jou en die van Swaab een dansje maakt. Ik probeer iets te zeggen waar de wetenschapper geen bezwaar tegen heeft en de ”gelovige” evenmin.
    Mocht je het willen hebben, stuur ik het je per mail op.

    Groet van gerard

  5. Je draait het mijn inziens om Egobert.
    Van Lommel zegt niet pertinent dat iets zo is. Hij deelt alleen zijn ervaringen en trekt daar zelf een conclusie uit, maar probeert zover ik heb kunnen concluderen anderen hier niet pertinent van te overtuigen.
    Swaab is degene die juist alles wilt bewijzen en probeert anderen hiervan te overtuigen.
    Ik vind zijn boek erg interessant, maar vind het werkelijk een enorme afkanpper zoals hij van Liommmel afbrandt. Als mensen er nou eens van uitgaan dat iedereen er een andere waarheid op nahoudt en elke andere waarheid evengoed ‘in het midden ” ligt omdat nou eenmaal niet alles is te bewijzen (en gelukkig maar!), dan zou deze wereld er heel anders uit zien!
    Ik heb in elk geval kunnen concluderen dan van Lommel het niet nodig heeft gehad een ander te bekritiseren en in mijn beleving siert dat hem.

  6. Ken je het boek “The end of materialism” van Prof. Charles Tart? Daarin spreekt hij uitvoerig over het verschil tussen science en ‘scientism’ (zogezegde wetenschap die bepaalde feiten niet onder ogen ziet). Bovendien vertelt hij in het boek dat voldoende wetenschappelijk bewijs is voor het bestaan van 5 paranormale fenomenen (telepathy, clairvoyance, precognition, psychokinesis & psychic healing), maar dat dit genegeerd wordt door bijna alle wetenschappers.

    http://www.paradigm-sys.com/end-of-materialism/index.cfm
    http://blog.paradigm-sys.com/

  7. Er werd in één van de inzendingen gesproken over de “astrale wereld”. Het materialisme dat zo populair is door exponenten zoals Swaab gaat uit van de hypothese dat er slechts één “gebied” bestaat, dat van de fysiek-stoffelijke werkelijkheid. Dit is een wetenschappelijk paradigma en alles wat daarvan afwijkt wordt in mootjes gehad. Het heeft er alle schijn van dat de “wetenschap” op de stoel van de kerk is gaat zitten (die dat eeuwen deed) en zich gedraagt als een inquisiteur wat niet volgens de leer wordt geloofd of aangehangen. Het uitgangspunt is dus: accepteren we alleen een werkelijkheid die meetbaar is, of accepteren we dat er paralelle werkelijkheden zijn? Swaab tast op geen enkele wijze mijn diepe intuïtie aan dat hij fout zit als het om de laatste vragen gaat. Hij interpreteert, want ook wil vast houden aan een bepaalde zekerheid – die van een materialistisch wereldbeeld. Ik vraag me af of hij zijn visie op zijn sterfbed nog zo te vuur en te zwaard zal verdedigen. Je hoeft je overigens maar in andere culturen dan de westerse te verdiepen om vast te stellen dat de westerse wetenschappelijke visie van de zaligmakende “stof” een niche is in een land als India. In idealistische of spirituele denkstelsels worden begrippen als “non-lokaal bewustzijn” zelfs begrijpelijk én logisch. Kortom, het is wachten op genoeg uitzonderingen op de regel om te zorgen voor een paradigmaverschuiving. Zullen we het nog meemaken? Pim van Lommel is wat Crookes was in de 19e eeuw.

  8. We kunnen zo langzamerhand wel aannemen dat geloof een sprookje is. Aangeleerd door ouders en omgeving. Mormoonse-, andere Christelijke-, Moslimouders enz. en je bent respectievelijk Mormoon, anders Christelijk, Moslim enz. Nog nooit eens een onbekende stam ontdekt die het verhaal van een God vertelde die gelijkluidend is aan bovenstaande geloven. Niemand weet precies het ontstaan van het heelal en omdat men in het algemeen nu eenmaal een verklaring wil hebben, komt er een God tevoorschijn. Vooral in stand gehouden door machts(geld)wellustelingen.
    Alle verdere fantasie wordt aangeleverd door de hersenen en voorlopig houden we het hier maar op.

  9. Pingback: Dick Swaab was in zomergasten: zit leiderschap nu in de hersenen? - Jonge Bazen

  10. Het onstoffelijke (denken)stuurt het stoffelijke(lichaam)aan.De geest maakt het probleem en diezelfde geest vind de oplossing.Alle wetenschap ten spijt heeft men sinds het ontstaan van de mensheid geen oplossing gevonden voor het menselijk lijden.Verdriet,begeerte,geweld en angst overstijgt en is de oorzaak van de wetenschap.Een mooi door kennis verkregen verhaal van Swaab,maar geen oplossing voor het lijden.

    • Er IS wel een oplossing voor het lijden. En dat bestaat in het grondig bestuderen van de leringen van o.a. karma en reïncarnatie en er vervolgens naar proberen te handelen en te leven. De esoterische traditie, ook wel theosofie genoemd, is voor iedereen beschikbaar. Het materialisme voert helaas in alle discussies over geest en materie, ja in alle zingeving over het zijn de boventoon, maar wie zich in het geestelijk erfgoed van de mensheid verdiept, krijgt steeds meer het besef dat een paar eeuwen westerse wetenschap en alle daarmee gepaard gaande hoogmoed en aanmatiging een wasse neus is als het om waarachtige kennis gaat. Het is een kwestie van tijd en geduld voordat mensen zoals H.P. Blavatksy en anderen op hun werkelijke merites zullen en kunnen worden beoordeeld.

  11. Ik benoem dit omdat we dit lijden als enige gemeen hebben als mensheid.Van ontwikkelde westerling tot bosjesman.Kennis uit leringen,en ervaringen zijn afhankelijk van waar ter wereld je geboren word.

  12. Als je beseft dat jij je denken kunt waarnemen, is dat het bewijs dat jij je denken niet bent. Aldus het boek ‘De kracht van het NU’ van Eckart Tolle. Fascinerend om er achter te komen welk een absurde en waanzinnige wereld wij met ons verstand creëren. Het is nu tijd om eens echt bewust te worden. Als je het boek leest kom je er vanzelf ook achter of mensen zoals Swaab een ego hebben die het voor het zeggen heeft.

    • Sorry, een typefoutje: het moet zijn ‘Eckhart Tolle’ van het boek ‘De kracht van het NU’. Zeer verhelderend en de moeite waard waarin ook onderwerpen als ‘lijden’ en ‘god=zijn’ aan bod komen.

    • Zoals ik eerder schreef is de titel van het boek van Swaab misleidend, want filosofisch uit de materialistisch-reductionistische school die stelt dat bewustzijn een epifenomeen van fysieke materie is. Als Swaab dus wetenschappelijk wil zijn had hij een meer afstandelijke open titel gekozen zoals “Wij en ons brein” maar daarvan zijn er al vele van verschenen. Swaab wil simpelweg van de daken schreeuwen dat hij deze filosofische richting aanhangt (+ het financieel succes daarvan) en dat al ons streven dus fysiek neurologisch gedetermineerd is. Dit simpele feit legt het afgrijzen bloot van mensen die een spiritueel standpunt aanhangen en vice versa. Het lijkt een achterhoedegevecht maar dat is het geenszins. Ons huidige wereldbeeld is gebaseerd op tal van dergelijke materialistisch-reductionistische aannamen en zienswijzen. Maar deze beginnen gelukkig scheurtjes te vertonen!

  13. Nou nou, mijn artikel maakt wat los. Ik zie dat overtuigingen worden geraakt, en dat er passie is. Sommigen zijn mij vanuit hun overtuigingen wat te stellig, maar dat komt door mijn standpunt. Hoeveel zekerheid hebben we nu? En wie van ons heeft de waarheid in pacht.
    Deze dingen vragen, juist vanwege hun grote belang, de grootst mogelijke integriteit en voorzichtigheid. Daarin spreekt Gerards reactie mij het meest aan. Liesel neemt het op voor van Lommel, en Michel ervaar ik als het meest geraakt door de hele discussie.
    Misschien zie ik dat allemaal niet goed, ik weet alleen dat ik mijn eigen baan trek, met mijn oren wagenwijd open. Ik heb mijn beliefs, net als jullie, net als Swaab, maar ik hou ervan als we van elkaar benutten wat we van elkaar kunnen benutten. En kritisch zijn op elkaar mag toch?
    En o ja, barstjes vertonen alle wereldbeelden. Ook de spirituele. Ik ben niet bang voor welk wereldbeeld dan ook. Ik geloof dat we elkaar kunnenverrijken, en wie iets anders wil, het staat hem vrij. Zo, en nu een sjamanistische sigaar.

  14. Wie heeft de Waarheid in pacht? O.a. de leraren van Madame Blavatsky. Maar je zult je eerst door de shit van vooroordeel en humbug enzovoort heen moeten worstelen van mensen die wel weer menen wat voor soort onzin dat allemaal niet is, voordat je ervan overtuigt geraakt bent dat deze intelligenties geen verzinsels zijn maar levende werkelijkheden. (Wat overigens niet zeggen wil dat ze anno nu fysiek belichaamd zijn). Een aanrader is een studie van de Mahatma brieven aan A.P. Sinnett. Op mijn blog praktisch elke dag een stukje over hun geschiedenis in relatie met Sinnett. Maar ook heer Boeddha had de Waarheid in pacht, en velen in de rij van zeer intelligente mensen. Volgens de esoterische traditie is ont-wikkeling (het naar buiten brengen van wat in potentie aanwezig is) oneindig. Daarom: Tat Twam Asi.

  15. Mmmm het brein onderzoeken aan de hand van ‘wetenschappelijke’ methodes kent zo zijn beperkingen. Het feit dat men bepaalde hersenprocessen kan meten oa dmv MRI scans, is meestal een momentopname van een veel groter volcontinue proces. Waarvan dew wetenschapper maar een klein stukje krijgt te zien. En alleen maar het feit dat men ziet dat bepaalde processen zich in de hersenen afspelen wil nog niet zeggen dat op zich zelf staat. Een bepaalde gedachte kan in mij opkomen, een gedachte die ik nog nooit gedacht heb. Een gedachte die dus duidelijk geen product van mijn eigen hersenen is, die eerder lijkt op een databank die zich normaal gesproken beperkt tot wat al bekend is. Dat wil voor mij zeggen dat de hersenen een orgaan zijn dat zichzelf kan overstijgen op die momenten dat het bezield wordt. Dus vanuit een ander domein als het puur fysieke de informatie ontvangt. Anders zou een mens ook geen nieuwe of andere gedachten kunnen genereren. De stelling die ik poneer is deze puur omdat ik een gedachte heb, wil dat nog niet zggen dat dit een produkt van mijn brein is. Mijn brein is alleen het orgaan wat de gedachte ontvangt, niet meer en niet minder. Wat dan weer een functie van het brein is. De gedachte zelf kan dus ergens anders vandaan komen, iets waar wij op afgestemd zijn zoals een radio op een zender is afgestemd.
    Dat is wat men dan non lokaliteit noemt, oftewel een verbinding met het grotere geheel. Dit is een vraagstuk wat de mainstream wetenschap uit de weg gaat, daar er dan andere vraagstukken om de hoek komen kijken als de zogenaamde rationele, objectieve en naar men aanneemt meetbare zaken. Dit boek is niets anders als de weerspiegeling van een bepaalde tijdgeest, en behoeft mi aanvulling daar het te eenzijdig is in zijn conclusie. Waarschijnlijk is dat dit in no time wordt ingehaald door nieuwe inzichten.

  16. Swaab doet aan wetenschap. Pim van lommel niet. Bovendien heeft Dick Swaab al heel wat bewijzen gevonden voor zaken die eerst als paranomaal werden afgedaan. Uittredingen, bijna dood ervaringen enz. Dick Swaab bewijst en interpreteren niet zoals een wetenschapper betaamt. Alle bewijzen ook los van Dick Swaab wijzen erop dat er geen leven naar de dood is. En waarom zouden we daarop wachten zoals religie ons al eeuwen heeft wijs gemaakt en er hier gewoon iets van maken?

  17. Swaab doet aan scientisme, beste Sebastiaan. Het scientisme reduceert alle ervaring tot materiële processen. Wat niet bewezen wordt bestaat niet, is het dogma. Je schrijft “alle bewijzen ook los van Dick Swaab wijzen erop dat er geen leven na de dood is”. Het is onzin wat je beweert, maar je mag in je eigen onzin geloven, net zoals Swaab; niet in de feiten, maar wel in de interpretatie van die feiten, die onzin is. Terecht zegt Deepak Chopra in het boek “Botsende wereldbeelden” in gesprek met Leonard Mlodinow – die eveneens als Swaab – tot de gevestigde orde van materialistische wetenschappers behoort – dat de herontdekte spiritualiteit maar net het nest heeft verlaten en de wetenschap wil omarmen om een nieuwe grondstelling aan de werkelijkheid toe te voegen: ruimte-tijd-bewustzijn. Nu is de wetenschap aan zet om het begrip Bewustzijn serieus te omarmen. Maar zover is ze nog niet.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s