19 oktober, sterfdag van Jan Wolkers

wolkers3Vandaag is het precies twee jaar geleden dat Jan Wolkers stierf. Ik schreef vorige week al over een van de ‘great four post war writers’ van ons land, maar zijn sterfdag is een reden om nog een keer stil te staan bij het fenomeen Wolkers, dat volgens velen zonder nadrukkelijk te rebelleren onze normen en waarden heeft veranderd.

Sinds ik een vriendin heb die in Alphen aan den Rijn woont, zit ik vaak dicht in de buurt van de gronden waar Wolkers opgroeide. Zijn geboortedorp Oegstgeest is niet ver van Alphen; op Wolkers’ favoriete locatie daar (kasteel Oud Poelgeest) heb ik wel eens een training gegeven. Het is volgens mij niet toevallig dat de locatie op een steenworp afstand ligt van de omgeving waar Rembrandt leefde.

Wolkers was verzot op Rembrandt. Op een symposium in 1992 noemde hij hem samen met Bach en Shakespeare ‘één van de drie protestante reuzen’. Goddank, aldus Wolkers, schuwde Rembrandt de lusten van het vlees daarbij niet. In 1944 legde de schrijver een krans bij het geboortehuis van onze 17e eeuwse grootheid. Het zal wel toeval zijn dat in de maand van Wolkers’ dood ook zijn kat Vincent overleed. Op werelddierendag, de sterfdag van Rembrandt van Rijn.

wolkers 5‘Jan is geen lachebekje’ zei Karina tegen de sympathieke boekverkoper, die in zijn winkel tegenover het Texelse gemeentehuis graag over Wolkers vertelt. De schemer van Rembrandts werk liep als een rode draad door het leven van Wolkers. Iets wat sommige mensen zal verbazen, omdat de grootste kunstenaar die Texel ooit herbergde zulk licht beeldend werk kon maken, zijn gasten zo Bourgondisch kon verwennen en zo goed kon lachen.

Wolkers was echter altijd bezig met de dood, ook in zijn laatste jaar. Dat komt naar voren in het prachtige boek ‘Zo is het genoeg’ van Onno Blom. Hij had in zijn leven een kind en een broer verloren. In zijn dromen kwam de dood regelmatig langs. En hij had iets met dichters die jong overleden.

Een paar dagen voor zijn dood citeerde hij Keats, een dichter die op zijn 26e stierf. Op zijn sterfbed zei Keats ‘Don’t breathe on me. It comes like Ice.’ Blom schrijft: ‘Wolkers kon altijd al goed uit het hoofd gedichten opzeggen, maar zijn laatste dagen leek het wel of hij onafgebroken poëzie citeerde. Alsof de gedichten over de dood de dood zelf op afstand moesten houden.’

dyn006_original_297_300_pjpeg_2535747_f114734653d9ac43398535ddca15f9d7

In het NRC schreef hij een artikel over zijn gang naar Laugharne, waar hij aan het begin van de jaren negentig een soort bedevaart naar het boothuis van een andere jong overleden dichter, zuipschuit en toneelschrijver Dylan Thomas maakte. In Thomas’ werk schuilt veel kracht. ‘Do not go gentle into that good night’ roept hij tegen de stervende mens ‘Old man should burn and rage against the dying of the light’. Indrukwekkende woorden, die Stravinsky inspireerde tot het componeren van een hymne.

Ging Wolkers ‘gentle into that good night’? Ja. Onno Blom beschrijft Wolkers’ laatste dagen even indringend als ontroerend. De schrijver lag tot 16 oktober in het ziekenhuis op het vasteland. Hij was daar erg ongelukkig. Toen de dokter meldde dat Jan ‘een man van één dag’ was geworden, werd hij naar zijn huis teruggebracht.

Daar vroeg zijn zoon of hij wilde slapen. Dat wilde hij niet. Hij wilde naar zijn herfstige tuin kijken. Blom: ’De wind had de bladeren uit de linde geranseld en op het gras een palet van bruin, geel en rood achtergelaten. Het licht was typisch voor Texel: een beetje nevelig en glinsterend, omdat de zon aan het water in de lucht bleef hangen.’

Kort daarna viel de ooit zo dynamische schrijver van ‘Turks Fruit’ in een diepe comatische slaap. Tijdens deze slaap zong zijn vrouw Karina voor hem een liedje dat zijn moeder voor hem had gezongen toen hij klein was. Blom beschrijft het zeer sober en ontroerend. Niet lang na dat liedje stierf hij, temidden van zijn vrouw en zonen in de omgeving waar hij zo gelukkig is geweest.

We mogen één ding niet vergeten. Wolkers’ favoriete gedicht. ‘To autumn’ van Keats. In zijn laatste momenten op aarde, kijkend naar zijn tuin, zag hij het gedicht voor zijn ogen in vervulling gaan.

‘Season of mist and mellow fruitfulness/ Close bosom-friend of the maturing sun’

Het boek van Onno Blom dat ik op Texel kocht, is gesigneerd met de eerste regel van dit gedicht. Door Karina Wolkers. Op 19 september. Het zal wel toeval zijn dat het gedicht ‘To autumn’ van Keats werd geschreven op 19 september 1819.

bos-herfst-8-4-24

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s