Abraham zien; een rede over 50 jaar leven

Vijftig

Herschaalde kopie van _20090927_14265705Aanstaande zondag, 4 oktober, word ik 50. Ik deed verschillende pogingen om een toespraak te schrijven. Dit was de op een na mooiste. De mooiste publiceer ik maandag, na het feest, want die wordt daar voorgedragen. Maar deze mag er ook zijn, ook al omdat hij recht uit mijn hart komt. Het thema, zoals deze dagen vaker, naastenliefde en narcisme. Waarbij Narcissus uit de Griekse mythologie opnieuw als voorbeeld dient.

Onlangs was ik op Santorini, een Grieks eiland. Ik las er de mythe van Narcissus. Zoals jullie misschien weten, was Narcissus iemand die permanent naar zijn spiegelbeeld zat te kijken. Dat deed hij in rimpelloos water. Toen begon het water te rimpelen. Niet hij rimpelde, zoals ik als ik in de spiegel kijk, maar het water.

Gevolg was dat Narcissus op zoek moest naar rimpelloos water. Dat vond hij nergens meer. Uiteindelijk gleed hij in het water dat hem ooit zo van zichzelf had vervuld en stierf een smadelijke dood.

Ik vind 50 –ik word het op 4 oktober 2009-  een goede gelegenheid om eens terug te kijken op mijn leven, en moet vaststellen dat ik net als Narcissus toch erg vaak op zoek  ben geweest naar water om mijzelf in te bekijken. Dat was geen bewust proces, helaas niet, maar werd  vooral ingegeven door impulsen en moeilijk te bedwingen behoeftes.

Herschaalde kopie van _20090927_14481402

Nu ben ik niet alleen maar een naar zelfverheerlijking smachtende  Narcissus maar ook buitengewoon aardig, gul, inspirerend, warmhartig en zelfs altruïstisch, maar de schaduw van onze Griekse mythische held heeft toch aardig over die eigenschappen heen gehangen.  En het heeft mijn gedrag ook vaak bepaald.

Ik behoor daarbij niet tot de mensen die alleen maar vervuld kunnen worden door uiterlijkheden. Dus alleen maar staren naar mijn eigen spiegelbeeld zou me op zeker ogenblik gaan vervelen.  Sowieso ben ik snel verveeld; geen goede eigenschap.

Ik besloot een gedicht te schrijven. Een lang gedicht. Waarin een aantal aspecten van mijn leven bij elkaar zouden moeten komen. Het moest een gedicht worden met diepgang. Met grote thema’s. De zelfliefde. De naastenliefde. Het ontstaan van hemel en aarde. Het gedoe van moleculen. De mystiek van water. Geboorte. Dood. En de liefde tussen man en vrouw.

En het moest allemaal in één gedicht. Het kon me niet schelen als het onbegrijpelijk zou zijn. Ik heb al zo vaak gedichten geschreven waarin ik rekening hield met lezers. Bundels die ik schreef om poëzie bij een groter publiek te brengen. Maar er zijn momenteel meer dichters dan mensen die naar gedichten willen luisteren.

Dat hoort bij onze tijd. Meer praters dan luisteraars. Meer leraren dan leerlingen. Meer muzikanten, dichters en schilders dan kopers en luisteraars. De behoefte aan expressie is enorm. Iedereen lijkt creatief te willen zijn. Iedereen wil sex en drugs en rock and roll. Roes. Spanning. Ook ik.

En dat is anders dan de tijd waarin ik jong was. De mensen waren toen links of rechts, katholiek of protestant, socialistisch of liberaal. Ze aten drie keer per dag, de avondmaaltijd bevatte in Nederland altijd aardappelen, groente en vlees, en werd altijd om 6 uur genuttigd. En wee je gebeente als je je neus voor het eten ophaalde.  Dan werd de oorlog erbij gehaald. Of de arme kindertjes van Biafra, die niets te eten hadden.

Herschaalde kopie van _20090927_14590703

Sex en drugs en rock and roll vormden nog niet de grondtoon van de samenleving. We liepen in fatsoenlijke kleding, die in deze post-postmoderne tijd overigens voldoende reden tot pesterijen zou zijn. Knickebockers. Schaatsmutsen met zo’n punt die eindigde tussen je wenkbrauwen. Ook was er veel minder geluidsoverlast en het was rustiger op straat, waar we de dag doorbrachten met een voetbal.  Je had daarbij ontzag voor ‘grote mensen’.  Dat waren wezens tegen wie je ‘u ‘ zei.

Ik weet niet precies meer waardoor alles uiteindelijk anders werd. Ik denk dat het begon in mijn puberteit. Ik voelde verschillende dingen. Een enorme nieuwsgierigheid. Ik wilde de wereld proeven en ervaren. Mijn vader kon zich daar wel eens aan ergeren.

‘Neem toch eens wat aan. Oudere mensen leven langer en weten beter wat er te koop is.’ zei hij dan.

‘Maar ik wil de dingen ervaren.’

En dat ging mij dan ook bepalen. Als ik er romantisch naar kijk, heb ik erg veel onderzocht en daardoor ook beleefd. Kijk ik er minder romantisch naar, dan was ik gewoon een rusteloze zoeker, die maar moeilijk zijn draai kon vinden in de dingen van alledag. Vluchtte ik?

Ik hield mij op de been met ‘Onderzoek alles en behoud het goede’, maar of dat mij gelukt is waag ik te betwijfelen. Als je onderzoekt, dan interesseert dat goede je soms maar bitter weinig en aan het einde van de onderzoekingstocht weet je vaak niet meer precies wat dat goede was.

Hoe dan ook: ik kon mij vastbijten in een levensbeschouwing en die met veel overtuigingskracht uitdragen, om de levensbeschouwing vervolgens weer achter mij te laten. Zo doorliep ik heel wat fases.

In mijn zoektochten naar iets dat me vervulde en bevredigende spiegelbeelden, in mijn behoefte naar aandacht en applaus, alweer niet mijn prettigste eigenschappen, ging ik –zoals dat tegenwoordig heet-  voor mezelf. Daarbij heb ik anderen uiteraard veel harder geraakt dan ik wilde. Zoals ik ook zelf af en toe geraakt ben.

Herschaalde kopie van _20090927_14341704

Een goede vriendin zei me ooit: ‘Mensen willen graag doen waar ze behoefte aan hebben, maar ze staan er niet bij stil of dat altijd goed voor ze is.’ Dat gold ook voor mij. Misschien moet je daarom 50 worden. Om te beseffen wie je bent, wat het leven is, wat je voor anderen betekent, wat je niet voor anderen betekent, welk effect je op anderen hebt, en tenslotte: wat je de ander ongewild aandoet.

Ik durf hier wel te bekennen dat dat laatste me heel erg lang weinig heeft uitgemaakt. Een plaats te vinden waar ik me thuis zou voelen, dat bepaalde mijn zoektochten. Daar zijn heel wat boeken, reizen, steden en mensen voor nodig geweest. En mag dat dan zomaar? Mag je mensen voor zulke dingen gebruiken?

Misschien wel. Je doet het niet bewust. Het is niet zo dat je denkt: ik ga die en die eens even voor mijn ontwikkeling gebruiken. Maar soms stel je het achteraf vast, niet zonder schaamrood op je kaken. En daarachter aan vraag je je af: was het ruilhandel? Waar had die ander me voor nodig? Was het ruilhandel? Of was het toch gewoon liefde?

En dan komt het moment dat het tijd wordt om die vragen weg te mikken. Want het was toch ook vaak warm, gezellig, gepassioneerd, intensief, en wat al niet meer. Het samenvoegen gaat dan gemakkelijker dan het losmaken.  En dat laatste kan soms erg nodig zijn.  Mogelijk om vervolgens weer op een ander punt in de tijd samengevoegd te raken.

Herschaalde kopie van _20090927_14555501

En vooral hierom ben ik zo blij dat jullie er zijn. Er zijn hier heel wat mensen die mij denk ik door en door kennen. En ze weten dat ik geen heilige ben, zoals ze zelf geen heilige zijn, al heb ik zowel mezelf als hen geregeld zo proberen te zien. En ons misschien ook wel zo gepresenteerd.  Want ik heb ooit in Den Haag gewoond en als je ergens leert bluffen dan is het wel in de residentie. Dat raak je niet gemakkelijk meer kwijt.

De mensen die hier aanwezig zijn, zijn in elk geval mensen die iets voor mij betekenen en hebben betekend. Het zijn er een paar meer dan 4 of 6 of 10. Maar het is een nice select little group in vergelijking tot het aantal mensen dat ik in mijn leven heb ontmoet. Dat aantal moet tegen de 100000 lopen heb ik onlangs eens berekend.

Er zijn nogal wat mensen bij met wie de vriendschap ooit intenser en dieper was. Dat laat zich verklaren. Wegen lopen soms parallel en dan weer niet. En dan zie je de vlammen soms tijdelijk doven. Wat in elk geval bij mij niet betekent dat ook het gevoel is gedoofd. Ik laat mensen van  binnen zelden los.  En ik zit geregeld met een glas wijn in een hoekje aan ze te denken. Iedere aanwezige hier is meer dan geregeld onderwerp van mijn mijmeringen en overpeinzingen geweest.

Maar wat heeft een ander  daar aan, dat ik in een hoekje aan hem of haar denk? Het hangt er vanaf hoe belangrijk je een gedachte vindt.  Maar voor mij is het belangrijk om het een keer uit te spreken. Iemand zei ooit over mij dat ik controversieel was. Daar was ik het natuurlijk helemaal niet mee eens, omdat ik mezelf graag zag als iemand die erg op harmonie gesteld was. Maar nu moet ik wel bekennen dat het zo is. Want ik heb de controverse niet gemeden.

In de kern van de zaak ben ik geen verkeerde man. Ook dat durf ik na 50 jaar wel te stellen. Een beetje raar en moeilijk soms. Af en toe onberekenbaar en misschien soms ook gewoon een vervelende zeurpiet. Maar het streven is altijd geweest om een wereld te vinden, met de mensen die mijn pad kruisten, waarin warmte en genegenheid centraal stonden. Diepgang, gezelligheid, liefde misschien, alhoewel dat wel een erg groot woord is.

En toch is het een mooi woord, liefde. Ik moet in verband hiermee weer aan Narcissus denken. Toen ik het gedicht over hem schreef, bedacht ik ineens iets. Wij kijken altijd een beetje op Narcissus neer.  Dat zelfvoldane gestaar naar je spiegelbeeld, die eigenliefde, dat heeft iets onaangenaams.

Maar toen moest ik ineens denken aan een bekend gezegde, een bekende spreuk:

‘Heb uw naaste lief als uzelf’

Ik dacht toen: niet de eigenliefde, niet het narcisme was het probleem van onze Narcissus, maar het feit dat hij vergat deze liefde uit te breiden tot anderen. Zijn vermogen tot liefhebben moet groot zijn geweest. Zo groot dat het hem tenslotte naar zijn ondergang heeft gedreven.

Natuurlijk ga ik in het kader van de liefde ook mijn vriendin Bianca en mijn dochter Anniek noemen. Het is heel mooi om deze mensen in mijn directe omgeving te mogen hebben. Het zijn niet mijn eerste geliefden, maar ze hebben me geholpen om mijn plaats in dit leven te vinden, om niet als een rücksichtlose over deze wereld te blijven zwerven.

Dat is mooi. Net als het leven zelf. Dat had de oude Prediker uit de bijbel goed gezien. Dat een hapje en een drankje het leven mooi kunnen maken. Bij al het zwoegen, zeg maar.

(De foto’s van mij zijn uit 1968, 1979, 1981, 1992 en 2000)

Advertenties

Een gedachte over “Abraham zien; een rede over 50 jaar leven

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s