Kun je paranormale verschijnselen wetenschappelijk meten?

3CAGVYDMECAR4SXJFCABP0PTZCAXZL9B6CAHR313YCAW6BAEGCAVB8IH7CATN5TIHCATVF5ZPCAAL3Y0KCAXLKO59CAYTTDHFCADFJ8LUCAO0M6ZECAZEJ598CAXG1DG9CAW3Y7MNCAOAPV15In het kader van de discussie over wetenschap en paranormale verschijnselen een nieuw artikel. Dit type artikel komt op sommigen misschien wat abstract over, maar ik heb mijn best gedaan om het zo concreet mogelijk te houden. De vraag is: Kun je paranormale verschijnselen wetenschappelijk meten? De bijna-dood-ervaring is een mooi voorbeeld om te volgen welke redeneringen men inzet in de discussie.  Dus neem even de moeite om me te volgen. Wetenschap raakt meer aan je alledaagse dingen dan je denkt.

Wetenschap, wat moet je ermee? Nou, je doet er al iets mee want het raakt dagelijks aan je bestaan. Wie zegt dat mannen jagers zijn en vrouwen verzamelaars, praat een uitspraak van wetenschappers na. Wie zegt dat de aarde (wel/niet) opwarmt door de mens, doet hetzelfde. Ben je bezig met een dieet, dan ben je beïnvloed door wetenschap. En als je naar je nieuwe i-phone kijkt, kijk je naar een product van ‘de’ wetenschap.

Wat stukken ze eigenlijk uit, die wetenschappers? En waarom zou je je interesseren voor wat ze doen? Er zijn veel antwoorden op zulk soort vragen. Je zou bijvoorbeeld kunnen kijken hoe ze tot hun conclusies komen, en of die onderzoeken wel kloppen.

Ik ben deze hele zomer al bezig met boeken over (natuur)wetenschap en spiritualiteit.  Je bent vaak óf wetenschapper, óf spiritueel gemotiveerd, zoals je vroeger protestant of katholiek was. De combinatie wordt door beide ‘partijen’ moeilijk gevonden. Wetenschappers betichten spirituele mensen ervan, dat ze ‘onzin’ verkondigen, die bovendien schadelijk is voor de volksgezondheid. Dit fenomeen zie je bij De Regt en Dooremalen, die de aanval op spirituele onderzoekers openden met hun boek ‘Wat een onzin!’ Ze zijn de moderne variant van een scepticus als Nanninga, die in de jaren tachtig wetenschappelijk onderzoek deed naar ‘parariteiten’.

Omgekeerd mopperen allerlei schrijvers in ‘Verboden wetenschap’ van J. Douglas Keynon, op ‘het Siberië van de wetenschap’, op de wetenschappelijke maffia en soortgelijke terminologie. Het kan beschouwd worden als de tegenhanger van het boek van van Dooremalen en De Regt. Eén van de schrijvers van het boek noteert: ‘Als je in het paranormale gelooft, of in leven na de dood, pas dan maar op. Dan kunnen de juten wel eens bij je geparachuteerd worden.’ Met de ‘juten’ bedoelt hij gevestigde wetenschappers die bezwaar maken tegen spirituele wetenschappers: de ‘parapolitie’.

Discussie mag, vind ik, al wordt hij hier en daar wel erg overdreven gevoerd. Ik dacht altijd dat wetenschap een redelijk objectief vak was, met gedisciplineerde mensen, die op een eerlijke manier bezig waren met onderzoek. Hoewel dat wel een wetenschappelijk ideaal is, zoals naastenliefde een religieus ideaal is, blijkt in de praktijk dat er veel misstanden zijn in de wereld van het onderzoek. Heel veel wetenschappers houden zich overigens wel aan de wetenschappelijke uitgangspunten.

Toch maar wat voorbeelden. Veel onderzoek is ‘gekleurd’. Het wordt betaald door organisaties die belang hebben bij een bepaalde uitkomst. Maar het wordt pas echt link als een wetenschapper de belangen van zo’n organisatie dient, en een topfunctie heeft bij verenigingen of tijdschriften. In die rol kunnen ze de carrière van een collega volledig verwoesten, door hem of haar uit te sluiten van een vereniging of publicatie te voorkomen in tijdschriften. Van boeken komt dan natuurlijk al helemaal niets terecht. Dit is menige onderzoeker overkomen.

Er zijn nog meer misstanden. Verkettering bijvoorbeeld. Vooral als iemand iets beweert dat de bestaande wetenschappelijke consensus bedreigt. Mensen die achteraf gelijk bleken te hebben, kregen het niet of pas laat. Sommigen werden zo gefrustreerd dat ze de wetenschap vaarwel zeiden.

Aan de andere kant zie je veel onzin in de wereld van de spiritualiteit. Als iets niet hoeft te worden bewezen, kan je alles tot waarheid uitroepen. Religies geven verklaringen voor verschijnselen die niet 1-2-3 te verklaren zijn. Roep je bijvoorbeeld dat bereklauw de potentie verhoogt, doordat er een seksuele geest in huist die een verbinding heeft met kosmische creativiteit, dan hoef je dat niet te bewijzen. Als je een aantal volgelingen vindt die het geloven, kun je je boodschap zomaar verspreiden.

In de wereld van de religie en spiritualiteit zijn oordelen hard, terwijl ze vaak leren dat je een ander niet mag oordelen. De inquisitie met zijn heksenmoord is maar één voorbeeld van de wreedheid van een religie ten opzichte van een andere religie. Moslimterrorisme is een ander voorbeeld, hoewel die zich tegen iedereen richt ,wat een kenmerk is van veel terroristische organisaties. Maar de houding van sommige spirituelen tegenover de reguliere wetenschap is helaas ook een akelig voorbeeld.

In de discussie tussen wetenschap en spiritualiteit zie je twee achterliggende levensbeschouwingen met elkaar botsen, die niet altijd bekend worden gemaakt door de de onderzoekers. Die levensbeschouwingen zie je vaak (latent) terug in conclusies, hoe objectief onderzoekers ook pretenderen te zijn tijdens het onderzoek. Grofweg zijn dit de achterliggende levensbeschouwingen (of aannames) die de discussue bepalen:

  1. Het geloof dat er achter de waarneembare wereld een onwaarneembare wereld schuil gaat, die de waarneembare verschijnselen verklaart. Het onstoffelijke, wat dat ook moge zijn, bepaalt het stoffelijke. (‘Ideële wetenschap’; te onderscheiden van ‘idealistische wetenschap’ want ‘ideëel’ is afgeleid van het woord Plato’s ideeën.)
  2. Het geloof dat de waarneembare wereld het enige is dat er is. Het doorgronden daarvan geeft ons de juiste verklaring voor alle verschijnselen. (‘Materiële wetenschap’, oftewel wetenschap die alles vanuit materie verklaart.)

In beide gevallen is wetenschap van belang, want een wetenschapper wil iets bewijzen. De ideële wetenschapper wil bewijzen dat er een onwaarneembare wereld is en dat louter materiële verklaringen niet diep genoeg kunnen gaan, en dat ook nooit zullen kunnen.

De materiële wetenschapper zal ‘de hypothese’ van een onwaarneembare wereld afwijzen, en willen bewijzen dat alles te verklaren is uit de wetmatigheden van de materie en de natuur; de waarneembare wereld. ‘Waarneembaar’ mag hier ruim genomen worden: niet alleen wat het oog ziet bestaat, maar ook de werelden der quarks, bacteriën en cellen, die we met instrumenten kunnen zien, gelden als waarneembaar. Dingen die we niet kunnen verklaren met dit wereldbeeld, zullen we ooit nog kunnen vinden, als we maar doorzoeken. Er is niets magisch aan.

Een mooi voorbeeld is de vraag naar het ontstaan van leven. Een Bijbelvaste onderzoeker zal zeggen dat de wereld geschapen is, en als hij ook de evolutieleer aanvaardt, dat God moleculen ‘adem inblaast’ en zo tot leven brengt. Materiële wetenschappers, ook wel sciëntisten (mensen die wetenschap als levensbeschouwing hebben) genoemd, geloven dit niet. Zij gaan ervan uit dat leven spontaan ontstaat, bijvoorbeeld door celdeling. Er komt geen God aan te pas.

We weten het echter niet. We zijn nu zover dat we begrijpen dat DNA een belangrijke rol speelt bij het ontstaan van leven, maar DNA ‘komt pas tot leven’ binnen de wanden van een cel. ‘Los DNA’ kan niets. We weten nog steeds niet hoe DNA tot leven komt binnen de cel. We weten alleen dat het gebeurt. Conclusie: we weten nog niet hoe leven ontstaat.

En dat heeft verregaande gevolgen voor de dingen die we kunnen bewijzen. Zolang we niet weten hoe iets begint te leven, weten we niet of God moleculen ‘adem inblaast’ of dat het spontaan ontstaat. Geen mens kan dus al te stellig zijn over dit thema. En een levensbeschouwing kan je er sowieso niet mee bewijzen. Gould kon dat niet, Sheldrake niet, De Regt en Doormalen iet, Van Lommel niet, niemand. Allen zijn hier bepaald door hun ‘belief’. We herkennen dat door te kijken naar hun onderzoeksresultaten, naar wat ze (willen) beweren.

Deze achterliggende ‘beliefs’ veroorzaken botsingen en fricties in de wetenschap. Standpunten die meer opleveren als ze verzoend worden, komen scherp tegenover elkaar te staan, als in een slecht huwelijk. Het regent verwijten, en men valt elkaars aanpak aan.

Is dat erg? Ja. Want het maakt uitkomsten van onderzoek onbetrouwbaar. Voorbeeldje. De uitspraak dat mannen ‘jagers’ zijn en vrouwen ‘op zoek zijn naar het beste zaad’. Vanuit een bepaalde invalshoek lijkt dit een waarheid als een koe. Maar stel je de vraag: ‘Kunnen mannen zich tegen hun jager zijn verzetten?’ of ‘Moeten mannen zich tegen hun jager zijn verzetten?’. dan beginnen de overtuigingen al te botsen en leiden antwoorden tot discussie.

De één zal zeggen dat mensen die plicht hebben, de ander dat ze dat helemaal niet kunnen, zich verzetten tegen hun natuurlijke drang. Onderzoeksresultaten zullen hiermee in harmonie worden gebracht, en gepresenteerd als waarheden. Media nemen ze dan over, vaak met krachtige titels.  Tijdschriften en veel kranten zijn dan ook hoogst onbetrouwbaar in hun wetenschappelijke uitspraken. Ze papagaaien bepaalde wetenschappers na, en dan het liefst ferme conclusies, en vervolgens papagaaien wij die media na. En zo ontstaat volksgeloof. Of volksongeloof.  Wat we niet zien, is het ‘geloof’ en de aannames vooraf van de onderzoeker(s).    

Mogelijk had Gould in 2000 gelijk toen hij een rechtbank het volgende adviseerde: Levensbeschouwing en wetenschap zijn disciplines die over elkaar geen uitspraken kunnen doen. Ik kom daar in een ander artikel op terug. (Op www.jongebazen.nl is ook een artikel over deze materie geplaatst. Er is een levendige discussie ontstaan.)

 

Literatuur:

1. ‘Wat een onzin’, De Regt en Dooremalen

2. ‘Verboden wetenschap’ J. Keynon Douglas

3. ‘Hoe de stof de geest kreeg’ Arie Bos

4. ‘Een kleine geschiedenis over bijna alles’ Bill Bryson

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s