Pa zeggen tegen hem ging gemakkelijker dan ma zeggen tegen haar. Johan zei zelden ma tegen  mijn moeder, en ook op de avond van de huwelijksaankondiging viel het woord pa vaker. Van te voren had Johan zich zorgen gemaakt over het gesprek, hoorde ik later van Merel.

-Waarom maak je je nou zo druk?, had ze hem gevraagd tijdens de wandeling naar mijn ouders.

-Omdat hij ervoor heeft gezorgd dat ik naar de zeevaartschool kon.

-Dat heb je zelf gedaan.

Als hij iets zei, reageerde ze altijd met de snelheid van een honkbalslagman. Zijn reactie kwam steeds na een korte aarzeling waarin hij haar aankeek met grote ogen zonder te knipperen. Ze vond dat aantrekkelijk en zei dat ze het niet eerlijk vond als hij in een discussie zo keek, want dan werd ze week van binnen.

-Hij heeft me geholpen. Hij heeft een vriend gebeld. Anders had ik er misschien nog gezeten.

Hij voelde zich ‘schatplichtig’, maar dat vond ze maar gezeur. Hij kon er toch niets aan doen dat hij in dat kindertehuis terecht was gekomen? Dat een aantal volwassenen vervolgens tot actie overgaan, was toch niet meer dan normaal?

-Je bent toch goed terechtgekomen? Dat is ook jouw verdienste. En nu ga je trouwen met het lekkerste wijf van Harderwijk.

Als ze grof in de mond werd, zag je dat hij eigenlijk moest lachen, maar hij hield het in.

- Ik weet het niet.

- Hoezo? Ben ik geen lekker wijf?

-Natuurlijk wel.

-Maar wat weet je dan niet?

-Hoe hij gaat reageren.

-Ze moeten blij zijn.

Ze observeerde hem van schuin opzij.

-Trouwens, hij is misschien goed voor je geweest, maar dat kan je van haar niet zeggen.

Hij zweeg nu wat langer. Hij had het er liever niet over, hij werd er treurig van als hij het erover had, beweerde hij.  Met mij sprak hij echter regelmatig over het verleden. Het deed hem deugd dat ik er regelmatig bij was geweest, want soms dacht hij dat het allemaal niet gebeurd was. Dat hij het zich maar inbeeldde.

Voor mij was het verwarrend als kind. Mijn moeder verwende mij. Ik was net Hans uit het sprookje van Hans en Grietje, die vetgemest werd in de kooi van haar ongelijke behandeling. Het was vervelend om haar lievelingetje te zijn, terwijl ik wist hoe ze met hem omging.

Je hebt wel eens gezegd dat ik slecht met complimenten kon omgaan. Als mensen positief zijn tegen mij, dan denk ik altijd: wat ben jij voor persoon en hoe doe je tegen anderen?

-Ik heb het niet over haar, zei hij tegen Merel, ik heb het over hem.

-Maar hij was toch ook niet altijd gemakkelijk?

-Ik heb een goed gevoel bij hem.

-Logisch. Hij was de lievelingsbroer van je moeder.

Hij reageerde afhoudend.

-Zoals ik al zei: hij is altijd goed geweest voor me.

-Het is nogal een snob, hoor. Het enige dat hem interesseert is de mening van de buren.

-Maakt niet uit.

-Je gaat met het lekkerste wijf van de wereld trouwen. Dan moet hij toch blij zijn, verdomme?

Ze kon heel vasthoudend zijn.

-Ik denk dat hij er moeilijk over zal doen. Hij zal denken dat ik weg ga omdat ik het thuis niet naar mijn zin heb. Dat het aan hem ligt.

-Dan zou hij een egocentrische lul zijn. Wat zou hij dan willen? Dat je tot aan je dood bij hem in huis blijft wonen?

Mijn vader kon inderdaad dingen in zijn nadeel uitleggen. Dan kon hij erg boos worden. Daar was Johan bang voor. Dat Johan ging varen had hij goed gevonden, ook al was Johan toen pas 16. Dit kwam doordat hij bij ons verbleef tussen de vaarten door. Maar trouwen op jonge leeftijd, dat was omdat je uit huis wilde. En dat kon in zijn beleving pas op je 24^e. Ging je eerder, dan was dat omdat je hem niet meer aardig vond en omdat je dat wilde laten zien aan de buren..

Beiden zwegen nu, terwijl ons huis in zicht kwam. We zien het wel, zei Merel en zoende hem op zijn wang om hem gerust te stellen.

(Wordt vervolgd)

Bert stond onlangs in de managementboek top 100 met zijn boek ‘Voer voor jonge bazen’. Hij twittert op ‘Goeroetweets’ en zijn zakelijke website vind je hier www.pitchersupport.com

Merel en Johan vertelden het eerst aan Merels ouders. Haar vader stond het licht te repareren. De  man, voor wie het leven een juk leek, viel bijna van het trapje omdat ze niet met een jongen uit de kerk zou trouwen. Hij zei echter geen onvertogen woord. Haar moeder liep huilend naar de keuken, waar zij van schrik een wildbouillon ging bereiden. Haar vader wist zich toen niet meer goed te beheersen, en herhaalde steeds dezelfde zin, met een blik in de ogen alsof zojuist zijn huis was afgebrand.

‘Wat doe je je moeder toch aan? Wat doe je je moeder toch aan?’

Dat vroeg hij vaker, vertelde ze me later, als ze iets deed dat in strijd was met hun overtuigingen.

‘Ik doe haar niets aan, pa,’ riep Merel, ‘Jullie doen mij wat aan. Je dochter gaat trouwen en wat doen jullie? Jij wordt grauw als een opgebaard lijk en zij staat te kreunen alsof Jeremia in haar is gevaren.’

Haar vader probeerde haar met sussende stem te bewegen tot meer ‘mededogen’. Dit soort initiatieven pakte echter verkeerd uit bij zijn dochter. Die ging dan juist het tegenovergestelde doen, in dit geval dreigen. Dat als ze zo bleven doen, dat ze dan niet werden uitgenodigd. Dat ze het dan wel konden vergeten. En dat ze vooral niet moesten denken dat ze gekke Alie was, ‘verdomme’.

verdriet om Merel’s afvalligheid, maar ze wilde wel vrienden blijven. (Merel zei wel eens dat in iedere verzoeningspoging van haar moeder tegelijkertijd een verwijt zat.) En het huwelijk wilde ze niet missen.  Die gebeurtenis was te belangrijk.

Toen Johan en Merel even later weggingen, was de vrede gesloten. Bij de deur zei haar vader: ‘Fantastisch van je moeder, he?’ maar Merel stond al aan het einde van het pad. Johan zag het en zei zacht ‘Ja, fantastisch van haar’ maar wel zo dat Merel het niet kon verstaan, vertelde hij later. Anders was het vuur opnieuw opgelaaid en dat hadden die mensen niet verdragen.

Je moet beseffen dat Merel in die tijd heel obstinaat was. Wij kunnen ons dat niet zo goed voorstellen, omdat we geen gereformeerde opvoeding hebben genoten, maar als inwoners van Harderwijk kennen we de verhalen van mensen met zo’n opvoeding maar al te goed.

(Wordt vervolgd; deel 1 vindt u hier: http://egobert.wordpress.com/2011/12/28/koude-oorlog-een-hollands-verhaal/ ; deel 2 hier: http://egobert.wordpress.com/2011/12/31/koude-oorlog-een-oudhollands-verhaal-deel-2/)

(Onderaan dit artikel lees je meer over de schrijver van dit artikel)

De Jonge brak –net als Youp van ’t Hek trouwens- een lans voor onderwerpen die met ‘links’ in verband worden gebracht. Ik noem er een paar.  De hypocrisie van een regering die een voetballer als Douglas nationaliseert, terwijl ze Mauro over de grens zet. De onverschilligheid over het milieu.  De ongevoelige manier waarop met kunst wordt omgegaan. De gijzeling van Nederland door Wilders, die onderzoeksgegevens negeert, gewoon maar wat roept, en dan de meute mee krijgt.

Als je dat soort zaken voor het voetlicht brengt, kan je reacties verwachten. Rechts reageerde dan ook onmiddellijk tijdens de voorstelling. Bert Brussen van Geen Stijl had lol om een aantal twintigers die tekeer gingen over de Jonge. Ze vonden hem ‘zuur’ en ‘schreeuwerig’.  Brussen zelf zei dat hij niets heeft met linkse moralisten. Misschien omdat hij zich als Volkskrant-columnist teveel in die wereld beweegt.

Tot zover de rechtse reacties die te verwachten zijn bij linkse cabaretiers. Als iemand een andere politieke opvatting heeft, dan krijgt hij al snel het verwijt dat hij geen ‘inhoud’ heeft. Zeker als hij ook nog je premier aanpakt.

Maar er waren ook andere reacties. Iemand merkte op dat De Jonge ‘niet meer wordt begrepen’. Ook viel het woord ‘generatiekloof’ verrassend vaak. De jonge generatie lijkt geen fan van de cabaretier, die in een oubollig en braaf Nederland ooit de weg vrijmaakte voor het soort cabaret, dat later verder ontwikkeld is door de Teeuwens en Maassens.

Luister maar eens naar schrijver James Worthy, die zo graag met zijn vader door een park sloft.  Hij noemde de Jonge meelijwekkend: ‘Een stervende bromvlieg op de vensterbank. Gespeelde verbolgenheid in een bezweet shirt’.  Nu zou Worthy het liefst een hele potentiële schoonvadergeneratie wissen, maar hij zal er toch nog even mee moeten leren leven dat ze er zijn.

Worthy wil iets anders, net als veel van zijn leeftijdsgenoten. En dat maakt hem interessant. Het wordt ook tijd dat de gevestigde BN-orde eens een paar klappen krijgt, en Worthy lijkt daar een uitverkoren stem voor te zijn binnen zijn generatie. Hij onderneemt tenminste wat; zoekt engagement. Hij blijft niet hangen in de flubberblubber van een generatie, die volgens de Jonge en van ‘t Hek zwelgt in een consumptieve houding.

Freek zal intussen ook niet hartstochtelijk omarmd worden door ’zijn’ linkse wereld. Zo zullen ze niet blij zijn met zijn cynische opmerking over het achterwerk van Groen Links-bolwerk Ineke van Gent. Links zelf mist al jaren krachtige debaters, en dit heeft vervelende gevolgen voor de sociale balans in ons land. Ons land kan maar moeilijk het evenwicht vinden tussen het gezond houden van zijn bedrijven en de ondernemersgeest enerzijds, en sociale eerlijkheid anderzijds.

De Jonge werkt in die zin als katalysator, meer nog dan Van ’t Hek die ongeveer dezelfde thema’s belangrijk vindt, maar door jongeren wat makkelijker geaccepteerd wordt omdat het zo’n gezellige kroegmuppet is. Deze twee cabaretiers verdedigen gedachtengoed van de jaren zestig generatie, dat ondergesneeuwd is. Ze verzetten zich tegen sociale ongelijkheid, verdedigen de waarde van kunst, vestigen de aandacht op het milieu, mopperen op de invloed van sociale media en bepleiten een gastvrije en hartelijke samenleving, die zich openstelt voor diversiteit.

Deze onderwerpen verzoenen met vrije ondernemersgeest en zorg voor bedrijven en de economie zou ons een stuk verder kunnen brengen. Maar juist deze onderwerpen zijn niet sexy voor veel jongeren die alleen nog maar willen luisteren naar flitsende grappige uitspraken. De Jonge en Van ’t Hek spreken hen niet aan. ‘Je moet baby boomers niet storen als ze hun eigen graf graven’ twitterde iemand over ze.

Sommige mensen zullen dat een gebrek aan respect vinden. De heren hebben hun sporen verdiend in het verleden. Oudere generaties zullen de conferences dan ook wel met enig sentiment hebben bekeken. Rebellie in sepia. Zij kennen de verdiensten van de mannen, die groot werden in een tijd waarin Hans Teeuwen en Theo Maassen nog last hadden van acné.

Respect moet je altijd weer opnieuw afdwingen. In het hier en nu. Was je de onontkoombare rebel van de 70’s en 80’s, dan ben je dat nog niet in 2012. Je moet dan erg oppassen. Je bent maar zo een oude lul, van wie mensen zich afvragen wat je eigenlijk staat te vertellen. En dat heeft echt niet met vaart te maken. Voor Freek de Jonge geldt misschien dat het tempo van de conference wel wat lager kan. Hij mag wat meer moduleren. Hij loopt iets te hard voor een 67-jarige, en dat gaat ten koste van zijn effect.

Niet iedereen volgt bijvoorbeeld wat hij in zijn tussenzinnen allemaal zegt. Een lichtvoetig voorbeeld is zijn spot over de liefde van zijn publiek voor woordspelingen. Bij De Jonge staat dat in een traditie. ‘U lacht om een domme woordspelingen, maar als we het over de echte dingen hebben, haakt u af’ lijkt hij te willen zeggen. Ook is het voor hem niet belangrijk dat de zaal voortdurend in een deuk ligt. Ik denk echter dat er een generatie is die dit helemaal niet volgt. En daarnaast is er een politieke stroming die het heel goed kan gebruiken, om zijn boodschap te ontkrachten.

Als de conferences deze vorm houden zullen  Youp van ’t Hek en Freek de Jonge roemloos ten onder gaan in de nadagen van hun carrieres. Of ze daarmee zitten, is de vraag. Ze zullen het kunnen wijten aan het verval van een samenleving, met een jongere generatie die mondig en cynisch is, maar uiteindelijk niet veel meer kan dan consumeren.

Maar is de boodschap van deze moralistische komedianten daar niet iets te belangrijk voor?

(Mijn nieuwe boek heet ‘Voer voor jonge bazen’. Het boek is nu bij mij  gesigneerd te bestellen voor 20 euro (incl verzendkosten). Bij bestelling van 3, 5 of 10 exemplaren ontvang je iets verrassends.  Mail naar pitcher.support@hetnet.nl  voor de bestelling. Je krijgt dan onmiddellijk reactie.

Ik ben ook op twitter te vinden en wel op de account ‘Goeroetweets’.  In mijn dagelijkse bestaan is hij interim manager, trainer enpersonal coach (www.pitchersupport.com)

Dat Johan zo vroeg was gaan varen, leidde tot speculaties over de relatie met mijn moeder. Er ging een verklaring rond die beweerde dat mijn broer snel uit huis wilde, omdat hij niet gelukkig zou zijn bij zijn stiefouders. De roddel wilde dat de relatie met Willemijn, mijn moeder, gespannen zou zijn. Familieleden probeerden zich op bijeenkomsten daarvan een beeld te vormen, dat merkte ik wel. Dat zag ik aan de blikken. Ze vroegen er echter nooit naar.

Ook jij weet dat wij het bij mij thuis eigenlijk nooit over spanningen hadden. In onze vriendschap sprak ik er niet over. Als je toen geen 15-jarige puber was geweest, maar een volwassen man, had je misschien gevraagd naar dat flesje jenever in mijn binnenzak of naar de grote hoeveelheid sigaretten die ik rookte. En als je die vragen gesteld had op een slimme manier, was je misschien uit mijn mond te weten gekomen wat er speelde.

Maar wij, het gezin zelf hadden het niet over elkaar. Zodat er voor ooms en tantes niet veel meer te doen viel dan speculeren en roddelen. Dit werd dan ook ongeremd gedaan, maar dat heb ik jaren later pas vernomen.

Johan kon je erg doordringend aankijken met zijn ronde bruine ogen. Hij knipperde zelden en sprak weinig. Als kind had hij gestotterd. Volgens mijn vader begon dat na de dood van zijn moeder die het leven liet bij de geboorte van een tweeling. Hij was toen vijf en kwam samen met een oudere, inmiddels door een auto-ongeluk overleden broer, in een kindertehuis terecht.

Mijn vader en moeder haalden hem eruit. Hij heeft meer dan eens tegen familieleden gezegd dat hij zijn ome Jim dank verschuldigd was. Mijn moeder noemde hij niet. Dat gaf nieuwe munitie aan de roddel dat hij niet goed was met zijn stiefmoeder.

Mijn vader was de lievelingsbroer van Johans overleden moeder. Ze kwamen uit een arbeidersgezin van vijf kinderen. In het totaal had Johan 2 tantes en 2 ooms en hij vermoedde dat er een soort familieberaad had plaatsgevonden voordat hij was geadopteerd. Hij wist niet hoe de anderen zich toen hadden opgesteld.

Op school deed Johan het niet best, terwijl hij toch niet onintelligent was. Dat zal aan de omstandigheden hebben gelegen. Hij bleef zitten op de basisschool en op de middelbare school ging het niet veel beter. Zijn tantes en ooms suggereerden ook hier weer (het wordt eentonig) dat dit kwam door zijn stiefmoeder. Mijn moeder was in hun ogen weliswaar geen verkeerde vrouw, maar de manier waarop ze naar Johan keek straalde volgens de familieleden weinig liefde uit. Ze hebben me destijds wel eens gevraagd of ik er iets van wist. Dan haalde ik mijn schouders op en zei dat ze dat maar aan mijn moeder moesten vragen.

Ook later laaide er roddels op, toen mijn vader zei dat Johan door het varen ‘een stuk vooruit was gegaan’. Hoezo vooruitgegaan? Was er dan toch iets mis? Tante Tina en Corrie, de zusters van mijn vader, dachten van wel. Zijn broer, ome Kees, vond dat ze niet overal iets achter moesten zoeken.

In de periodes tussen zijn scheepsreizen, woonde Johan bij ons. Eigenlijk wilde hij al lang op zichzelf gaan wonen, maar hij had het niet gedurfd, omdat hij bang was dat mijn vader het zou uitleggen als kritiek. Als je het naar je zin had, wilde je niet weg. En hoe zouden anderen reageren, als ze zagen dat hij graag weg wilde?

Voor mijn vader was het erg belangrijk wat anderen er van vonden.

Mijn moeder dacht dat ik partij had gekozen. Dat was niet zo, maar zo nam ze het op. Van haar enige kind verlangde ze de volmaakte loyaliteit. ‘Wie niet voor mij is is tegen mij’ is een uitspraak van de verlosser van het christendom,  maar hij had ook uit haar mond kunnen komen.

Er was een conflict dat jaren had gesluimerd en ineens kwam het tot een uitbarsting. Het is niet gemakkelijk als mensen je tot liefde of loyaliteit dwingen. Daar werd het in elk geval tussen mijn moeder en mij niet beter van. Ik weet dat jij een zwak hebt gehad voor haar. Ze was zo leuk dronken. En dan deed ze met ons mee als wij, twee pubers, mensen met een handicap belachelijk maakten, in navolging van Neerlands Hoop, de progressieve cabaretiers van de jaren zeventig.

Pas veel later in mijn leven ben ik tekeningen van mijn moeder gaan maken. Ik tekende haar als Medusa, met slangen in haar haar.  Natuurlijk was ze geen Medusa, maar ik moest haar wel een poosje zo zien in mijn leven. Mijn broer Johan (ik moet eigenlijk stiefbroer zeggen) vond dat ik alles wat ze deed vergoelijkte, en dat was ook zo. Om dat kwijt te raken moest ik haar een tijdje als heks ervaren.

Jij was een jeugdvriend. Je wist veel meer van ons dat ik toen besefte. Ik dacht altijd dat je het alleen maar gezellig vond. Omdat het zo anders was dan bij jullie thuis. Dat zei je ook altijd. Je mocht bij ons bier drinken. Daar deden ze niet moeilijk over, mijn ouders.

Wij beiden weten dat je bij uitstek degene bent aan wie ik het verhaal moet schrijven. Ik ben al een tijd geleden achter het geheim van jou en mijn moeder gekomen. Dit maakt je uiterst geschikt om mijn geheim over mijn moeder in bewaring te nemen.

Als ik niet achter jullie geschiedenis was gekomen, dan had ik je het verhaal waarschijnlijk ook geschreven, omdat het over een periode gaat waarin we nog veel dingen met elkaar deelden, jij en ik. Er blijft altijd een verlangen naar die tijd met elkaar, ook al zijn we nu bijna vijftig.

In de grond van de zaak is het verhaal dat ik je hier vertel bepalend geweest voor een handeling die ik twee weken geleden verrichtte. Het is de basis van het conflict met mijn moeder. Ik zal dat conflict van me afschrijven en er daarna nooit meer aan denken. Ik houd niet van mensen hun leven lang over de zogenaamde trauma’s van hun jeugd praten. Psychoanalytische onzin, vind ik. En omdat ik buiten jou geen mensen meer verdraag, deel ik het met jou.

Het begon in februari 1975. Eigenlijk begon het eerder, maar ik moet een moment prikken waarin de gebeurtenissen samenstroomden om het begrijpelijk voor je te houden. 1975 dus. De tijd dat wij als 15-jarigen platen van David Bowie en Lou Reed zaten te beluisteren op mijn kamer. In het knipperende licht van drie spotjes die aangesloten waren op een lichtorgel. Onder een visnet.

Mijn meer dan 4 jaar oudere broer Johan bevoer in die tijd de wereldzeeën als matroos in dienst van de Nedlloyd. Ik bewonderde dat. Ik volgde zijn schip in de Telegraaf waarop mijn ouders geabonneerd waren. Ergens in de buurt van de rouwadvertenties stonden de scheepsberichten vermeld. Als hij thuis kwam, was ik nieuwsgierig naar de spullen die hij meebracht uit het verre oosten. Fruitmanden van hout. Een krom mes. Een Indonesische dekenkist met prachtige houtsnedes in het front. En glanzende kimono’s uit Japan, van vluchtige geliefden die hem honderden kilometers nareisden.

Als ik trouw, stop ik met varen, zei hij wel eens en soms ook:  als ik stop met varen, trouw ik. Maar niets wees er op dat moment op dat hij plannen had in die richting. Hij had verkering, maar in de familie werd geroddeld over zijn seksuele leven op zee. Hij was al eens met een druiper thuis gekomen.

Zijn vriendin Merel leek ook niet van plan om al te gaan trouwen.

-Natuurlijk ga ik niet trouwen. We leven potdomme in het jaar van de vrouw, had ze met oud en nieuw nog gezegd,  trouwen is van vroeger. De tijden veranderen. Als vrouwelijke fan van de Stones kan je toch niet trouwen. Dat is belachelijk, man.

Toen ze plotseling aankondigden dat ze gingen trouwen, kwam dat dan ook als een verrassing. Ik begreep er niets van. Hij, net 20, had altijd de zee in de kop. Wie een tyfoon of tsunami heeft meegemaakt en gezwommen heeft op plaatsen waar de oceaan tien kilometer diep is, zei hij kort voor zijn huwelijksaankondiging, wordt niet opgewonden van een appartement in een provinciestad aan het randmeer zoals Harderwijk, of een flatje met uitzicht op een Veluwse bosrand.

Voor haar bleken de dingen anders te liggen. Ze zou eindelijk haar geliefde bij zich hebben als hij aan land kwam. De maanden zonder hem vond ze afschuwelijk. Het waren maanden waarin ze haar plichten afdraaide als grammofoonplaten.  En ze vertrouwde hem niet helemaal met vrouwen als hij op zee was. Ze werd gek van het idee alleen al. Dus haalde ze hem over. Hoe dat gebeurde, is me niet verteld.

Ze was bepaald niet naïef, al was ze een jaar jonger dan Johan. Ze heeft daar wel eens met me over gesproken toen hij weg was. Dan zocht ze mij op, omdat ik haar aan hem deed denken, en dit terwijl we geen echte broers waren, maar stiefbroers.

Mannen op zee bezochten vrouwen van lichte zeden in havenbuurten, dat wist ze zeker.  Daar moesten ze de schade inhalen. Het waren toch mannen. Johan sprak er nooit over, maar ze had informatie ingewonnen bij oudere collega-verpleegkundigen waarvan de mannen ook op zee voeren. En hun verhalen hadden haar niet gerustgesteld. Ze stak de ene sigaret met de andere op toen ze het me vertelde.

Daar kwam bij dat Johan uitgesproken knap was. Hij was weliswaar maar 1 meter 73, maar was atletisch gebouwd met brede schouders en smalle heupen. Zijn donkere krullen en grote bruine ogen maakten hem tot een aantrekkelijke man voor animeermeisjes in de havens.

Merel was precies even lang als Johan, had halflang donkerblond haar en groene ogen, die onderscheidend waren op de partnermarkt. Hij was er voor gevallen. Hij kon minuten achter elkaar naar haar ogen kijken, zo lang en indringend dat ze plagerig opmerkte dat de rest van haar lichaam er toch ook mocht zijn. Dat deed ze gewoon waar wij bij zaten.

Een bruiloft zou hun leven ingrijpend veranderen. Sommige vrienden en familieleden van Merel vroegen zich af of ze dat beseften en natuurlijk antwoordden ze ja, maar in werkelijkheid stonden ze er niet bij stil. De emotionele aandrang was te krachtig.

‘Wij volgen gewoon ons gevoel’ was de toelichting van Merel die vaak de woordvoerder van Johan leek ‘Zoiets kan je niet uitleggen. Mensen willen altijd dat je alles uitlegt. Dat kan gewoon niet altijd.’

(Wordt vervolgd)

Die gekte zal nog wel even doorgaan, omdat in het voorjaar van 2012 een volgend boek gepland staat dat ik nu schrijf. Tussen de bedrijven door heb ik een roman voltooid (‘Koude oorlog’) en ben ik bezig met een ‘miniaturenbundel’ met Ferdy Damman, een fotograaf. Al met al gaat het creatief dus prima. De kerstweek zal ik besteden aan familie en uitrusten. Even de ‘mind’ leeg. En dan weer opstomen in de vaart der volkeren.

In januari heb ik al weer werk staan voor de NS, Stedin en de Raad voor de Kinderbescherming. Ook ga ik kunstenaars in marketing en verkoop trainen. Maar de agenda zit nog niet vol. Wat de schone kunsten betreft: ik hoop wat tijd te kunnen vrij maken voor boekbesprekingen. Ik heb een paar erg aardige boeken gelezen. Momenteel lees ik ‘Een tijd voor empathie’ van Frans de Waal, en dat raad ik iedereen aan.

Ik wil iedereen fijne feestdagen toewensen en een inspirerend en optimistisch 2012.

Afgelopen vrijdag sprak ik met een vriendin over sociale media en mijn internetgedrag. Als ondernemer en schrijver moet ik voor mijn dagelijks brood in the picture blijven. Dus mail ik over artikelen en producten regelmatig aan mijn relaties; de laatste tijd wat meer vanwege mijn nieuwe boek. Daar zitten zowel zakenrelaties als vrienden tussen. Mijn eigen vriendin heeft ook al eens gewezen op de risico’s daarvan.

‘Die algemene mails kunnen mensen gaan tegenstaan’ zegt zij dan. Die vriendin waar ik afgelopen vrijdag mee sprak, had dat ook. Ze vond bovendien dat ‘de mailende Bert’ veel minder warm was dan ‘de echte Bert’. ‘Het lijkt op internet alsof je iemand bent die zich heel erg profileert, iemand met een groot ego.’ Dat schijnt in de werkelijkheid gelukkig mee te vallen, maar ik straal het kennelijk toch uit.

Ik maakte het wel vaker mee dat mensen vonden dat ik mezelf door beeldvorming via de sociale media tekort deed. Na een artikel over Afrikaanse ondernemers meldde een goede vriend dat zijn omgeving vond dat het teveel over mij ging, en te weinig over de Afrikaanse ondernemers. Hij vond dat jammer omdat hij wist dat ik ‘ondanks de aanwezigheid van een gezond ego, niet leed aan narcisme’.

En ik heb al eens een aantal mensen boos gemaakt een paar jaar geleden door ze iets te vaak te sms-en. Ik had toen een boekje uitgebracht en dat leverde nogal wat aandacht op in de pers. Ik dacht: ‘Dat vinden mijn kennissen en vrienden vast leuk voor mij, dus ik zal ze op de hoogte houden van de persaandacht.’ Maar een deel van de mensen zat er zo niet in. Die hadden zoiets van ‘Daar heb je hem weer met zijn mails’.

Hetzelfde zou weer kunnen gelden voor dit artikel. In feite wil je iets ingewikkelds aan de orde stellen over sociale media, zodat anderen er ook wat aan hebben. Ik schrijf dan over mijn eigen situatie, in de hoop dat anderen zich erin herkennen. Echt aardig bedoeld, ik meen het. Maar door de manier van opschrijven kan iemand gemakkelijk denken: kijk, hij heeft het de hele tijd over zichzelf, en tussen de regels door schept hij nog op ook. Bah!

Lastig. Niet voor mensen met vaste banen in grote organisaties, die niet afhankelijk zijn van opdrachtgevers. Elke maand wordt netjes het salaris gestort, en wat zou je je verder druk maken over sociale media? Die zijn er voor de fun, niet voor de business. Maar voor ondernemers is het een ander verhaal. Die zijn veel afhankelijker van sociale media in deze tijden.

Waar ligt de grens: waar wordt ‘jezelf promoten’ storend? En voor wie? Wie de marketeers erop na slaat, leest dat in de moderne verkoop gaat om ‘jezelf onderscheiden’. Dat is net iets te weinig volledig: het gaat erom jezelf ‘aantrekkelijk te onderscheiden’. Wie deze week Studio Job bekeek op DWDD heeft gezien dat ‘jezelf onderscheiden’ onbedoeld heel verkeerd kan uitpakken. Je wilt een discussie losmaken, maar je wordt ineens geassocieerd met ‘foute kunst’.

Door ‘fout’ te zijn, vernietig je de ‘gunfactor’. Dat is dat mensen je een opdracht gunnen. Die gunfactor is van groot belang in business. Je haalt zonder het gunnen geen opdrachten binnen. (Mits je professionaliteit buiten de discussie staat, maar dat is voor mij nu even een vanzelfsprekendheid.)

Wat voor mails, nieuwsbrieven en dergelijke geldt, geldt ook voor websites en zelfs filmpjes die je maakt om je product te promoten. Ik liet een mooi filmpje maken over mijn product (http://www.youtube.com/watch?v=bDo9bvhlma4), omdat ik dacht dat klanten dat makkelijker zouden bekijken dan een website. In zo’n filmpje is het belangrijk dat je je zelfverzekerdheid uitstraalt. Maar ook dat laat zich verkeerd uitleggen: nou, nou, wat een zelfvoldaanheid, kan er gedacht worden. En weg is de gunfactor.

Met andere woorden: het is moeilijk om jezelf via de sociale media op de juiste manier neer te zetten. Het is sowieso ingewikkeld om jezelf goed neer te zetten op internet. En het niet doen is geen optie. In mijn geval is het gevaar aanwezig dat je onpersoonlijker en egocentrischer overkomt dan je wilt. Weet jij hoe jij precies overkomt aan de andere kant? Nee, en dat is precies het ingewikkelde van sociale media-aandacht.

De intenties zijn niet verkeerd. Je wilt graag vrienden, en organisaties en medewerker helpen, omdat je weet dat je dat kan bijvoorbeeld. Je moet daar een boterham mee verdienen. Vandaar dat je af en toe mails stuurt die volkomen verkeerd kunnen worden uitgelegd. Al met al is dat natuurlijk helemaal niet de bedoeling. Wat ik niet ben is een selfkicker, dus zo moet je ook niet willen overkomen.

Ik ben dus op zoek naar tips van mijn lezers. Ik wil graag 2 of 3 adviezen op de vraag: hoe kan je je het beste profileren, zonder dat je ergernis opwekt?

Na de bekende routes door de stad (Big Ben, Buckingham Palace, Carnaby Street en Covent Garden) eindigden we in een bruisende wijk, waar alles hip hip hip was. Bethnal Green en Brick Lane, te bereiken met de Central Line. Ik kocht er platen van Vampire Weekend (http://www.youtube.com/watch?v=_XC2mqcMMGQ) en Animal Collective. Ook de muziek van een band als The Horrors past in die wereld van integrerende culturen. http://www.youtube.com/watch?v=sJQk0jDZx8o

En dan vond ik eindelijk dat lang gezochte boek met beelden van Picasso, en ik ontdekte door mijn reisgenoten de straatkunstenaar Banksy. Zeer humoristisch werk. Mogelijk vind je dingen van hem op internet.

Misschien belangrijker dan dat was de creatieve impuls die uitging van de stad. Ik voelde van alles gebeuren met mijn ideeën. Ik heb al een tijdje behoefte aan vernieuwing van een aantal denkbeelden. Ik zag modepatronen en begon die met managementideeën te vergelijken. Beetje moeilijk uit te leggen maar het leidt tot nieuwe ideeën over management.

Vergeet het. Er vloeide bier en wijn, het werd laat, het was door de nacht gaan en sochtends aan de witte bonen met bacon & eggs. Het was je vrij voelen. De hemel boven je kop en alles,maar dan ook alles om me heen metropoolde dat het een lieve lust was.

Steeds moest ik denken aan het begin van de jaren 80, toen bands als Echo and the Bunnymen, The Cure, the Simple Minds en U2 opkwamen. Die tijd herleeft hier, en hij doet het kleurrijk. Maar misschien komt het omdat ze ginds boeken lezen als ‘Whatever you think, think the opposite’ van Paul Arden.